دهد كه اى جويندهء نيكى پيشتر آى ، و اى جويندهء بدى باز ايست .
و وكيع گفت در تفسير كلوا و اشربوا هنيئا بما أسلفتم في الايّام الخالية « 10 » : كه بدين ، ايام روزه را خواسته است كه طعام و شراب در آن بگذاشتهاند « 11 » . و پيغامبر - عليه السلام - در مرتبهء مباهات ميان اعراض از دنيا و ميان روزه جمع فرموده است و گفته : ان اللّه تعالى يباهي ملائكته بالشّابّ العابد فيقول ايّها الشّباب التّارك شهوته لاجلى [ المبذل ] « 12 » شبابه لي أنت عندي كبعض ملائكتى . اى ، حق تعالى با فريشتگان مباهات فرمايد به جوان عابد و گويد : اى جوانى كه شهوت خود را براى من بگذاشتى ، و جوانى خود براى من باد روزه كردى ، تو نزديك من چون بعضى از فريشتگان منى .
و در روزهدار گفته : يقول اللّه تعالى يا ملائكتى انظروا إلى عبدى ترك شهوته و لذّته و طعامه و شرابه من أجلى . اى ، حق تعالى گويد : اى فريشتگان من بنگريد در بندهء من كه شهوت و لذت و طعام و شراب خود براى من بگذاشته .
و در تفسير
فَلا تَعْلَمُ نَفْسٌ ما أُخْفِيَ لَهُمْ مِنْ قُرَّةِ أَعْيُنٍ جَزاءً بِما كانُوا يَعْمَلُونَ
« 13 » آمده است كه آن عمل ، روزه است . زيرا كه حق تعالى فرموده است :
إِنَّما يُوَفَّى [ 387 ] الصَّابِرُونَ أَجْرَهُمْ بِغَيْرِ حِسابٍ
« 14 » . و جزاى روزهدار كه به وى رسانند بىحساب باشد و در وهم نگنجد و در تقدير نيايد . مصنف گفت :
و سزاوار است كه همچنين باشد ، زيرا كه روزه حق تعالى راست و به نسبت اختصاص مشرّف شده است اگر چه همهء عبادات او راست ، چنان كه خانهء كعبه را تشريف اختصاص فرموده است اگر چه همهء زمين وى راست . و اين اختصاص براى دو معنى است .
يكى آن كه حقيقت وى دست باز داشتن و ناكردن است ، و آن در نفس خود پوشيده است ، و در آن عملى نيست كه بتوان ديد . و همهء طاعتها را خلق مىبينند و مشاهده مىكنند ، و روزه را جز حق تعالى نبيند ، چه او عملى باطن است به مجرّد صبر .
هامش
( 10 ) حاقه 69 - 24 .
( 11 ) بگذاشتهاند ، ترك كردهاند .
( 12 ) در شرح زبيدى : چنين است در نسخهها بر وزن « محسن » ، و در برخى از آنها بر وزن « محدّث » ، و روا كه « متبذّل » بوده باشد به معنى « ممتهن » ، و در دو صورت اول به معنى « صارف » ( ج 4 ، ص 193 ) . در تاج المصادر بيهقى « باد روزه كردن » معادل « تبذّل » آمده ، و در مصادر زوزنى « باد روزه داشتن » معادل « امتهان » ( بذل كردن ) آمده است .
( 13 ) سجده 32 - 17 .
( 14 ) زمر 39 - 10 .