گفت : افضل ما أهدى الرّجل ان يهدى إلى أخيه ورقا أو يطعمه خبزا . اى ، فاضلترين هديهاى كه مرد فرستد آن است كه سيم بر برادر خود فرستد يا نان به وى دهد . اسم هديه بر سيم اطلاق فرمود انفراد او « 188 » و بدانچه در ملأ به وى دهند مكروه باشد مگر به رضاى همه ، و آن از شبهت خالى نماند ، و اگر در حال تنهايى به وى دهند از اين شبهت مسلّم باشد .
اما در اظهار و گفتن آن چهار معنى است :
( 1 ) اول اخلاص و صدق و سلامت از تلبيس و ريا .
( 2 ) دوم اسقاط جاه و منزلت ، و اظهار عبوديت و مسكنت ، و بيزارى از كبريا و دعوى استغنا ، و تحقير نفس خود در چشم خلق .
يكى از عارفان شاگرد خود را گفت : اگر بخواهى ستد در كل احوال اظهار « 189 » بايد ستد ، چه از دو كس خالى نباشى : امّا كسى كه در دل وى ساقط شوى ، و اين مراد و مطلوب است ، زيرا كه به سلامت دين و قلت آفت نفس نزديكتر است ، و اما كسى كه در دل وى محل تو زيادت شود به اظهار اين صدق ، و اين مقصود برادر تو باشد ، زيرا كه به مزيد محبت و تعظيم تو ثواب زيادت يابد ، و تو را هم ثواب باشد بدانچه ثواب او را سبب مزيد شوى .
( 3 ) سوم آن كه عارف جز به خداى ننگرد ، و نهان و آشكارا در حق وى يكى باشد ، و اختلاف حال در توحيد شرك است .
و يكى از سلف گفت : ما دعاى كسى را كه در نهان بستدى و آشكارا باز دادى ، و زنى ننهاديمى . و التفات به خلق - حاضر باشد يا غايب - نقصان است در حال ، بل بايد كه نظر بر يكى [ فرد ] مقصور باشد .
در حكايت آمده است كه يكى از مشايخ به يكى از جمله مريدان ميلى عظيم داشت ، و ديگر مريدان از آن مىرنجيدند . پير خواست كه فضيلت آن مريد ايشان را ظاهر شود ، هر يكى را از ايشان ماكيانى داد و گفت : هر يكى از شما بايد كه تنها باشد ، و اين را به جايى ذبح كند كه هيچ
هامش
( 188 ) انفراد ، سيم ، نقرهء تنها .
( 189 ) ظاهرا : به اظهار ، در متن عربى : اظهر الاخذ على كل حال .