سوم - نماز جنازه
( 1 ) و كيفيت آن مشهور است ، و جامعترين دعاى مأثور [ آن ] است كه در صحيح آمده است كه عوف مالك گفت : پيغامبر - صلّى اللّه عليه و سلم - بر جنازهاى نماز گزارد ، و من از دعاى وى ياد گرفتم ، و او مىگفت : اللّهمّ اغفر له و ارحمه و عافه و اعف عنه و اكرم نزله و وسّع مدخله و اغسله بالماء و الثّلج و البرد و نقّه من الخطايا كما ينقّى الثّوب الابيض من الدّنس و أبدله دارا خيرا من داره و اهلا خيرا من اهله و زوجا خيرا من زوجه و ادخله الجنّة و أعده من عذاب القبر و من عذاب النّار . و عوف گفت : من آرزو بردم كه مرده بودمى تا اين دعا در حق من بودى . و آن كه تكبير دوم دريابد بايد كه ترتيب نماز خود رعايت كند ، و با تكبيرات امام تكبير گويد ، و چون امام سلام دهد تكبيرى كه از او فوت شده است قضا كند چون مسبوق ، كه اگر در تكبيرات مبادرت نمايد اقتدا را در اين نماز معنيى نماند .
چه اركان ظاهرهء آن تكبيرات است ، و سزاوار است كه قايم مقام ركعتها باشد در ديگر نمازها . اين موجّهتر است نزديك من ، اگر چه غير اين وجه هم محتمل است . و اخبار كه در فضل نماز جنازه و تشييع آن وارد شده است مشهور است ، به ايراد آن تطويل ندهيم .
و چگونه فضل آن بزرگ نباشد ، كه از فرضهاى كفايت است ، و نفل در حق كسى مىباشد كه بر وى متعين نيست به سبب حضور ديگر ، پس بدان ، فضل فرض كفايت مىيابد اگر چه متعين نيست « 318 » چه جمله به فرض قيام مىنمايند و ، حرج از ديگران ساقط مىكنند . پس آن چون نفلى نباشد ، كه بدان فرضى از كسى ساقط نشود . و طلب بسيارى جمع مستحب است از براى تبرك به كثرت همتها و دعاها و اشتمال آن « 319 » بر كسى كه دعاى وى مستجاب بود .
چه كريب [ 341 ] روايت كرده است كه ابن عباس را پسرى وفات كرد ، در آن حال مرا گفت : بنگر كه مردمان فراهم آمدهاند ؟ من بنگريستم ، طايفهاى مجتمع ديدم ، وى را خبر كردم .
گفت : چهل تن هستند ؟ گفتم : هستند . گفت : بيرون بريد او را كه من از پيغامبر - عليه السلام - شنيدم كه مىگفت : ما من رجل مسلم يموت فيقوم على جنازته أربعون رجلا لا يشركون باللّه شيئا الاّ شفّعهم اللّه فيه . اى ، هيچ مردى مسلمان نميرد ، و بر جنازهء وى چهل مرد موحد قيام نمايند ، كه نه حق تعالى
هامش
( 318 ) ما حصل كلام اين است كه نماز جنازه اگر به سبب قيام به آن به وسيلهء ديگران از كسى ساقط شده باشد و با اين همه آن كس آن را بگزارد در حكم اين است كه نفل گزارده باشد ولى اين نفل با نفلهاى ديگر فرق دارد زيرا با آن فضل فرض كفايت ( نماز جنازه ) حاصل مىشود .
( 319 ) اشتمال جمع .