صامت و ابو ذر و زيد بن ثابت و غير ايشان منقول است .
عباده يا غير او گفت : مؤذن چون بانگ نماز شام گفتى اصحاب پيغامبر - عليه السلام - ستونها پيش گرفتندى و دو ركعت نماز گزاردندى . و بعضى از ايشان گفتند : ما دو ركعت پيش از نماز شام بگزارديمى ، و آيندهاى آخر در آمدى ، پنداشتى كه ما نماز گزارديم ، و بپرسيدى كه نماز [ شام ] گزارديد . و آن در عموم قول پيغامبر است كه فرموده است : بين كلّ أذانين صلوة لمن شاء . و احمد حنبل آن دو ركعت بگزاردى ، و چون مردمان وى را عيب كردندى ، بگذاشت « 281 » و گفت :
مردمان را نديدم كه اين را مىگزاردند ، من نيز بگذاشتم . و گفت : اگر كسى اين را در خانهء خود يا جايى كه مردمان نبينند بگزارد نيكو باشد .
و وقت نماز شام به غايب شدن خورشيد از [ چشمها در ] زمينهاى هموار ، كه گرد بر گرد آن كوه نبود ، در آيد . و اگر جانب مغرب كوه بود توقف بايد كرد تا سياهى از جانب مشرق پديد آيد . پيغامبر - عليه الصلاة و السلام - گفت : إذا اقبل الليل من هاهنا و أدبر النهار من هاهنا فقد أفطر الصّائم .
اى ، چون شب از جانب مشرق بيايد ، و روز از جانب مغرب برود ، افطار روزه حاصل شود . و اولى مبادرت است در نماز شام خاصه ، و اگر تأخير كند و پيش از غايب شدن خورشيد بگزارد ادا باشد ، « 282 » و لكن مكروه بود . عمر - رضى اللّه عنه - شبى نماز شام را تا بر آمدن ستارهاى تأخير كرد ، به سبب آن رقبهاى « 283 » آزاد فرمود . و ابن عمر تأخير كرد تا دو ستاره بر آمد ، دو رقبه آزاد گردانيد .
پنجم - راتبهء نماز خفتن
( 1 ) و آن چهار ركعت است ، پس از فريضه . عايشه - رضى اللّه عنها - گفت كه پيغامبر پس از نماز خفتن چهار ركعت بگزاردى ، پس بخفتى . و بعضى از علما از مجموع اخبار اختيار كردهاند كه عدد رواتب هفده باشد ، چون عدد فرايض : دو پيش از نماز بامداد ، و چهار پيش از نماز پيشين ، و دو پس از آن ، و چهار پيش از نماز ديگر ، و دو پس از نماز شام ، و سه پس از نماز خفتن ، و آن وتر است .
هامش
( 281 ) گذاشتن ، ترك كردن .
( 282 ) و اگر تأخير كند ولى پيش از ناپديد شدن شفق احمر ( حمرهء مغربيه ) بگزارد ادا باشد .
( 283 ) رقبه ، بندهء زر خريد .