باب هفتم در نمازهاى نفل
( 1 ) بدان كه نمازهايى كه جز فرض است سه قسم است : سنتها ، و مستحبها ، و تطوعها .
و به سنت آن مىخواهيم كه منقول است از پيغامبر ، كه بر آن مواظبت فرموده است : چون رواتب كه پس فرايض است و نماز چاشت و وتر « 273 » و تهجّد « 274 » و غير آن . چه سنت عبارتى است از طريق مسلوك .
مترجم مىگويد : بو حنيفه را - رضى اللّه عنه - در وتر سه قول است : در يك قول فرض است ، و در دوم واجب ، و در سوم سنت . چنان كه قول ديگر علماست .
و به مستحب آن [ مىخواهيم ] كه خبر به فضل آن وارد است ، و مواظبت بر آن منقول نه ، [ چنان كه آن را نقل خواهيم كرد ] در نماز روزها و شبهاى هفته ، و چون نماز بيرون آمدن و در رفتن خانه ، و امثال آن .
و به تطوّع آن چه وراى آن است كه در عين آن خبرى نيامده است و لكن بنده بدان تطوّع نمايد ، از آن روى كه در مناجات حق تعالى به نماز - كه شريعت به فضل آن مطلقا وارد است - رغبت كند . و چنانستى كه بدان تبرّع « 275 » نموده است ، چه به عين آن مندوب نيست ، اگر چه به مطلق نماز مندوب است . و تطوّع عبارتى است از تبرّع .
و اين هر سه قسم را نفل خوانند ، از آن روى كه نفل زيادت را گويند ، و كل اين زيادت است بر فريضهها . و ما به لفظ نفل و سنت و مستحب و تطوع براى تعريف اين مقاصد اصطلاح كرديم . و اگر كسى اين اصطلاح بگرداند بر وى حرجى نيست ، چه پس از فهم مقاصد در ألفاظ مضايقتى نباشد . و درجهء هر قسمى از اين قسمتها در فضل متفاوت است ، به حسب اخبار و آثار كه در تعريف فضل آن وارد شده است ، و به اعتبار كثرت مواظبت پيغامبر بر آن ، و به سبب صحت و شهرت اخبار [ در آن ] . و براى آن مىگوييم كه سنتهاى جماعت فاضلتر از سنتهاى
هامش
( 273 ) نماز وتر ، نماز يك ركعتى كه از نوافل شب محسوب مىشود .
( 274 ) تهجّد ، شب زندهدارى ، نافلهء شب گزاردن .
( 275 ) تبرع ، انجام دادن كار يا عبادتى كه واجب نباشد براى ثواب .