صفهاست ، و منع تنها ايستادن بيرون صف ، و انكار بر كسى كه سر پيش از امام بر آرد ، و غير آن از كارها . چه پيغامبر - عليه السلام - گفت : ويل للعالم من الجاهل حيث لا يعلّمه ، اى ، واى بر عالم ، به سبب جاهل ، چون وى را نياموزد .
و ابن مسعود گفت : من رأى من يسيء صلوته فلم ينهه فهو شريكه في وزرها . اى ، هر كه كسى را بيند كه نماز بد كند و او را باز ندارد ، در و بال شريك او باشد . و بلال سعد گفت : گناه چون پوشيده باشد جز صاحب گناه را زيان ندارد ، و چون ظاهر شود و تغير كرده نيايد ضرر آن به همه برسد .
و در حديث آمده است كه بلال صفها راست كردى ، و ساقها به درّه « 271 » بزدى . و عمر - رضى اللّه عنه - گفت : تفقّدوا إخوانكم في الصّلاة فإذا فقدتموهم فان كانوا مرضى فعودوهم و ان كانوا اصحّاء فعاتبوهم . اى ، برادران خود را در نماز تفقدى نماييد [ و چون ] ايشان را نبينيد ، اگر بيمار باشند عيادتى به جاى آريد ، و اگر تندرست بوند عتابى واجب داريد . اى ، بر ترك جماعت انكار كنيد ، و در اين مساهلت منماييد . چه سلف در آن [ 324 ] مبالغت فرمودندى تا به حدى كه بعضى از ايشان جنازه به در كسى بردندى كه از جماعت تخلف نمودى . و اين اشارتى باشد بدان كه مرده را از جماعت تخلف باشد نه زنده را .
و هر كه در مسجد رود بايد كه قصد دست راست كند . و براى اين معنى در عصر پيغامبر - عليه السلام - بر دست راست تزاحم « 272 » مىنمودند تا جماعتى گفتند كه دست چپ معطل مىماند ، فرمود كه من عمر ميسرة المسجد كان له كفلان من الاجر . اى ، هر كه دست چپ مسجد را آبادان دارد وى را از ثواب دو نصيب باشد . و اگر كودكى نابالغ در صف بيند و خود را در صف جايى نيابد ، آن كودك را پستر كند و خود در صف در رود .
و اين مقدار از مسئلههايى كه بلوا در آن عام است خواستيم كه ياد كنيم . و احكام نمازهاى متفرق در « كتاب اوراد » بخواهد آمد . ان شاء اللّه تعالى .
هامش
( 271 ) درّه ، تازيانه .
( 272 ) تزاحم ، تجمع ، ازدحام .