پيغامبر - عليه الصلاة و السلام - گفت : الختان سنّة للرّجال مكرمة للنّساء « 134 » . و در ختنهء زن مبالغت نبايد . و امّ عطيه خاتنهء ايشان بود ، پيغامبر وى را فرمود : اشمّى و لا تنهكي فانّه اسرى للوجه و أحظى عند الزّوج . اى اندك بر ! و در آن مبالغت مكن ، چه ترك مبالغت در آن طراوت و تازگى روى اقتضا كند و دوستى شوى بار آرد . و مبالغت شهوت را فاتر كند ، و لذت مباشرت نماند .
پس در جزالت لفظ بين كه در كنايت رعايت نموده است ، و در اشراق نور نبوت « 135 » كه از مصالح آخرت - كه اهم مقاصد نبوت است - و مصالح دنيا هم اطلاع فرموده ، تا اين كار حقير ، كه اگر از آن غفلت رفتى ضرر بودى ، با آن چه امى بود ، هم وى را منكشف گشته . و پاك است آن خدايى كه وى را به رسالت فرستاد تا رحمت بر عالميان فايض شود . و به يمن نقيبت « 136 » او مصالح دنيا و دين انتظام پذيرد . صلّى اللّه عليه و على آله أجمعين .
هشتم آن چه از محاسن دراز شود . و اين را آخر آورديم تا سنتها و بدعتها كه در محاسن است بدان ملحق گردانيم . چه اين موضع مناسب است ذكر آن را . و مختلف شدهاند در آن چه از محاسن دراز شود . و بعضى گفته كه مقدار قبضهاى بگذارد و ديگر كم كند ، باكى نبود . و عبد اللّه عمر و جماعتى از تابعين همچنين كردهاند . و شعبى و ابن سيرين آن را مستحسن شمرده . و حسن و قتاده كراهيت داشتهاند ، و گفتهاند كه آن را بر حال خود گذاشتن بهتر ، چه پيغامبر فرموده است : أعفوا اللّحى . و كار در اين باب قريب است اگر بدان نه انجامد كه از جوانب آن را مدوّر كند . چه درازى مفرط سمج « 137 » نمايد ، و أبواب غيبت گشايد . و اگر بر اين نيت از آن احتراز كند باكى نباشد . نخعى گفت : عجب دارم از مردى عاقل دراز محاسن ، چگونه آن را كم نكند و به اعتدال باز نيارد . چه ميانه در همهء چيزها ستوده است . و براى آن گفتهاند كه هر چه محاسن دراز باشد عقل كوتاه بود .
فصل در محاسن ده خصلت مكروه است ،
( 1 ) و بعضى از آن مكروهتر از بعضى . و آن رنگ كردن است به سياهى ، و سپيد گردانيدن به گوگرد ، و نتف آن ، و نتف مويهاى سپيد از آن ، و كم كردن ، و افزودن ، و شانه كردن براى ريا و تصنع ، و بشوليده گذاشتن براى اظهار زهد ، و نگريستن در
هامش
( 134 ) ختنه كردن براى مردان سنت است و براى زنان كرامت .
( 135 ) و در اشراق نور نبوت بين .
( 136 ) نقيبت ، بزرگى نمودن بر قوم .
( 137 ) سمج ، زشت ، بد و ناخوش آيند .