وظيفت هشتم
( 1 ) آن كه به علم خودكار كند ، و تكذيب قول خود به فعل خود روا ندارد . چه علم به بصاير دانسته شود و عمل به أبصار ، و ارباب أبصار بيشترند . و چون عمل مخالف علم باشد ، مانع رشد شود .
و هر كه چيزى تناول كند و مردمان را گويد كه تناول مكنيد كه زهر مهلك است ، بر وى بدان أفسوس كنند « 269 » و او را متهم دارند ، و حرص ايشان بر آن زيادت شود و گويند اگر نه آنستى كه آن خوشتر و لذيذتر چيزهاست آن را براى خود نگزيدى . و مثل معلم مرشد با مستر شد مثل نقش است با گل ، و مثل چوب با سايه : و گل چگونه نقش پذيرد از چيزى كه در آن نقش نبود ، و سايهء راست از چوب كژ چگونه حاصل آيد ؟ و براى اين گفتهاند ، شعر :
لا تنه عن خلق و تأتي مثله * عار عليك إذا فعلت عظيم
از خويى باز مدار با آن چه ملابس آنى ، كه آن بر تو عارى عظيم است .
و حق تعالى گفت :
أَ تَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبِرِّ وَ تَنْسَوْنَ أَنْفُسَكُمْ
. « 270 » مردمان را نيكويى مىفرماييد و خود را فراموش مىكنيد . و به سبب آن ، بزه عالم در معصيت بزرگتر بود ، چه به دو اقتدا كنند و به سبب زلت او عالمى در زلت افتد . و هر كه سنتى بد نهد ، بزه آن و بزه هر كه بر آن كار كند وى را باشد . و براى اين ، على گفت - رضى اللّه عنه : قصم ظهرى رجلان : عالم متهتّك و جاهل [ 99 ] متنسّك ، فالجاهل يغرّ النّاس بتنسّكه و العالم ينفّرهم بتهتّكه . اى ، تهتّك عالم و تنسّك جاهل پشت من بشكست ، چه مردمان به تنسك جاهل مغرور مىگردند ، و از تهتك عالم نفور مىشوند . و اللّه اعلم .
باب ششم در آفات علم و بيان علامات علماى آخرت و علماى بد
[ علامات علماى بد ]
( 2 ) آن چه در فضايل علم و علما وارد شده است ياد كرديم . و در علماى بد ، تشديدات عظيم آمده است
هامش
( 269 ) أفسوس كردن ، ريشخند كردن .
( 270 ) بقره 2 - 44 .