[ 101 ] و انهى عن الشّر و آتيه . اى ، عالم را روز قيامت بيارند و در آتش اندازند ، پس رودگانى وى بيرون آيد ، و او چون خر آس آن را بگرداند ، پس اهل آتش گرد وى در آيند و گويند : تو را چه افتاده است ؟ او گويد كه نيكى فرمودمى و نكردمى ، و از بدى باز داشتمى و بكردمى . و تضعيف « 275 » عذاب عالم بدان است كه با علم بر معصيت اقدام نموده است .
و به جهت اين ، حق تعالى گفت :
إِنَّ الْمُنافِقِينَ فِي الدَّرْكِ الْأَسْفَلِ مِنَ النَّارِ
« 276 » ، بدانچه ايشان پس از علم انكار كردند . و جهودان را بتر از ترسايان كرد ، با آن چه خداى را فرزند اثبات نكردند ، و ثالث ثلاثه نگفتند ، و لكن پس از شناخت محمد را انكار كردند ، چنان كه گفت :
يَعْرِفُونَهُ كَما يَعْرِفُونَ أَبْناءَهُمْ
. « 277 » و گفت :
فَلَمَّا جاءَهُمْ ما عَرَفُوا كَفَرُوا بِهِ
« 278 » و در حق بلعم باعورا « 279 » گفت :
وَ اتْلُ عَلَيْهِمْ نَبَأَ الَّذِي آتَيْناهُ آياتِنا فَانْسَلَخَ مِنْها .
« 280 » تا آن جا كه فمثله كمثل الكلب . و اين عالم فاسق [ راست ] ، چه بلعم با آن چه كتاب الهى يافته بود به شهوت ميل كرد و ملازم آن شد . پس وى را به سگ مانند كردند . اى ، يكسان است حكمت دهى وى را يا ندهى : تشنهء شهوات باشد .
و عيسى گفت : عالمان بد چون صخرهاند بر دهنهء جوى ، نه بدان منفعتى گيرد و نه بگذارد تا آب به كشت رسد . و مثل علماى بد چون كاريز مستراح است كه ظاهر آن گچ است و باطن آن هست آن چه هست ، و چون گورها كه ظاهر آن آبادان است ، و باطن آن پر استخوان مردگان .
و اين اخبار و آثار بيان مىكند كه عالم دنيا وى خسيس حالتر و سخت عذابتر از جاهل باشد .
[ علامات علماى آخرت ]
( 1 ) و رستگاران مقرب علماى آخرت [ اند ] ، و ايشان را علامات است :
يكى آن كه به علم دنيا نطلبند ،
( 2 ) چه كمتر درجات عالم آن است كه حقارت و خست و تيرگى و ناپايدارى دنيا ، و بزرگى و هميشگى و صفاى نعيم و جلالت ملك آخرت بشناسد ، و بداند كه اين هر دو
هامش
( 275 ) تضعيف ، دو چندان كردن .
( 276 ) نساء 4 - 145 .
( 277 ) بقره 2 - 146 .
( 278 ) بقره 2 - 89 .
( 279 ) بلعم ( بلعام ) بن باعورا از سلالهء نوح ( ع ) و پيغامبرى از سرزمين بين النهرين .
( 280 ) اعراف 7 - 175 .