( مديترانه ) بمنزلهء بيگانگان بشمار ميرفتند و آن گروه كسانى بودند كه در سواحل دريا سكونت داشتند و كاش ياران و همراهانى بدست ميآوردند يا از دولتها به آنان كمكى ميشد و كسانى را به يارى آنان ميگماشتند و ايشان را راهنمايى ميكردند .
ليكن پايگاه فرماندهى نيروى دريايى تاكنون همچنان در دولتهاى مغرب پايدار و محفوظ است و رسم و عادت بكوشش و ممارست در ايجاد ناوگان و دريانوردى هنوز در ميان ايشان متداولست و اميد آن هست كه مقاصد دولتى در كشورهاى دريايى آنان را بلزوم اين نيروى مهم متوجه كند و مسلمانان به طلب وزش باد بر كفر و كافران برخيزند زيرا چنان كه در ميان مردم مغرب شهرت دارد بر حسب اطلاعاتى كه از كتب مربوط به پيشگويى بدست آوردهاند ، در آينده مسلمانان بىگمان بملتهاى مسيحى حمله خواهند برد و كشورهاى فرنگيان را در ماوراى دريا فتح خواهند كرد و چنين فتحى به يارى نيروى دريايى ميسر خواهد گرديد . و خدا دوست مؤمنان است [ 1 ] و او ما را بس است و نيكو كارگزاريست [ 2 ] .
فصل سى و پنجم در تفاوت ميان مراتب شمشير و قلم در دولتها
بايد دانست كه شمشير و قلم هر دو از ابزار و وسايل خدايگان دولت است كه در فرمانروايى خويش از آنها يارى ميجويد ولى در آغاز تشكيل دولت و هنگامى كه هنوز اركان دولت پايههاى فرمانروايى را استوار نساختهاند نياز پادشاه بشمشير از قلم بيشتر است زيرا قلم در اين مرحله خدمتگزاريست كه تنها در ره تنفيذ و اجراى احكام دولتى به كار ميرود و شمشير هم در اين راه بدان كمك مىكند .
همچنين چنان كه ياد كرديم شمشير در پايان دولت كه عصبيت آن رو بضعف و زبونى ميرود و دودمان و وابستگان سلطنت به علت راه يافتن پيرى و فرتوتى بدولت
هامش
[ 1 - ) ] وَ الله وَلِيُّ الْمُؤْمِنِينَ 3 : 68 . سورهء آل عمران ، آيهء 61 .
[ 2 - ) ] و حسبنا وَ نِعْمَ الْوَكِيلُ 3 : 173 . همان سوره ، آيهء 173 .
و آيهء اخير در ( پ ) و « ينى » نيست .