تاريخ او با آن مقدمهء مشهور در همهء اين ممالك انتشار يافت و در آنها تأثير معنوى بزرگى بخشيد زيرا لغت عربى در ممالك مزبور همواره زبان علمى بشمار ميرفت و عالمان عثمانى بطور عموم فرهنگ و معلومات را از كتب عربى فرا ميگرفتند و به همين سبب بآموختن و مهارت در آن اهتمام خاص نشان ميدادند ، حتى برخى از آنان تأليفات خود را به زبان عربى مينوشتند .
بنابر اين در چنين شرايطى طبيعى است كه اين دانشمندان بتاريخ و مقدمهء آن آگاهى يافته و بطور عميق تحت تأثير آن واقع شدهاند .
نكتهء قابل توجه اينست كه فتوحات پى در پى دولت عثمانى بويژه در قارهء اروپا بطبع موجب پديد آمدن گروهى از مورخان گرديده است تا وقايع اين فتوحات عظيم را تدوين كنند و اين مورخان تاريخ عثمانى را بمنزلهء تتمهء تاريخ عمومى اسلام تلقى ميكردند و به همين سبب بمطالعهء كتب تاريخ باستان عنايت خاصى مبذول ميداشتند و خواهى نخواهى تاريخ ابن خلدون را بتفصيل مورد مطالعه و تحقيق قرار دادند و از تأليف مزبور مسائل بسيارى اقتباس كردند ، و از اين رو مىبينيم مورخان عثمانى نخستين كسانى بودهاند كه در دنياى بيرون از جهان عربى مقدمهء ابن خلدون را مورد تحقيق قرار دادهاند . چنان كه ميتوان اهتمام آنان را بمقدمه يگانه عامل و موجبى دانست كه توجه خاورشناسان اروپا را در اوايل قرن نوزدهم بدان جلب كرد .
2 - اروپا
اروپا در خلال عصرى كه ابن خلدون در آن ميزيست ، نزديك باواخر قرون وسطى و اوايل قرون جديد بود .
ابن خلدون معاصر مورخ فرانسوى « فرواسار » [ 1 ] و شاعر انگليسى « چوسر » بود .
وى پنج سال پيش از فرواسار و هشت سال پيش از چوسر متولد شده بود و چهار سال پيش از نخستين و شش سال پس از دومين در گذشت .
همچنين او در نيمى از دوران حيات خود معاصر پترارك و پوكاچيو ايتاليايى بود ، زيرا وى هنگام مرگ اين دو اديب در حدود چهل و پنج سالگى بود ولى ابن خلدون هيچيك از اين معاصران خود را نشناخت و آنان نيز از وى آگاهى نيافتند ، زيرا دنياى اروپا در آن روزگار رابطهاى با عالم عربى اسلامى نداشت و پس از تصادمات شديد و خونين جنگهاى صليبى و اقتباس علوم و صنايع مختلف از عالم عربى به كلى با آن قطع رابطه كرده بود .
پيش از عصر ابن خلدون در پايتختهاى مختلف كشورهاى اروپايى دانشگاههاى بسيارى بشيوهء دانشگاههاى عربى تأسيس يافته و همچنين بسيارى از تأليفات عربى به زبان لاتينى ترجمه شده بود و از اين رو اروپاييان از منابع عربى بىنياز شده بودند .
براى سنجش كامل اين اوضاع بايد در نظر بگيريم كه ابن خلدون يازده سال پس از مرگ دانته شاعر شهير ايتاليايى در تونس متولد شده و همچنين تنها قريب يك ربع قرن پس از مرگ ابن خلدون در مصر ، صنعت چاپ در اروپا اختراع گرديده است ، و در اين تاريخ بود كه دوران رستاخيز و تحول فكرى و بيدارى مردم در اروپا آغاز شد و نخستين اشعهء آفتاب دانش و هنر نو بر جهان تابيدن گرفت و ديدگان و افكار مردم اروپا بمطالب و نواحى تازهاى متوجه گرديد . خلاصه در اين تاريخ اروپاييان از اهتمام بحوادث عالم عربى و بويژه تأليفاتى
هامش
[ 1 - ) ] (Jean)Froissart