كه در آن سرزمين منتشر ميشد منصرف شده بودند .
اين وضع تاريخى در تعيين ارزش مقدمهء ابن خلدون نسبت بدنياى اروپا تأثير بزرگى داشت .
اين مقدمه ، با همهء عقايد و آراء شگفت و نو و اصول و مبادى استوار از نظر اروپاييان مجهول ماند تا بسبب شرايط تاريخى كه ياد كرديم دوران تحقيقات خاورشناسى در قرن نوزدهم آغاز گرديد و آنگاه مردم اروپا باهميت آن پى بردند .
4 - مهمترين حوادث زندگانى ابن خلدون
زندگانى ابن خلدون از آنگونه بود كه تئودور روزولت آن را « زندگى پر ماجرى » [ 1 ] خواند يا از نوعى بود كه موسولينى از آن به « زندگى مخاطرهآميز » [ 2 ] تعبير كرد و اين زندگى پر ماجراى مخاطرهآميز داراى صفحات گوناگون و صحنههاى متنوع بود كه در ذيل بر حسب ترتيب زمانى بشرح آن ميپردازيم :
در تونس
ابن خلدون تا بيست سالگى در تونس بسر برد و چون پدر وى از رجال دانش و ادب بود توجه كاملى نسبت بتربيت وى مبذول داشت يعنى بتن خويش تعليم او را بر عهده گرفت و برخى از علوم مقدماتى را بوى آموخت و او را براى فرا گرفتن دانشهاى ديگر در نزد استادانى كه در آن روزگار در تونس بودند آماده كرد .
ابن خلدون چنان تربيت شد كه پيوسته بدانش دلبستگى داشت و شوق دانش اندوزى و فضيلتجويى همواره در نهاد او زنده بود .
قرائت قرآن كريم را بياموخت و آن را به ياد سپرد و تلاوت آن را بر حسب اصول تجويد دهگانه تمرين كرد . دانش نحو را بتفصيل بياموخت و بسيارى از كتب ادب و ديوانهاى شاعران را فرا گرفت و بسى از اشعار را حفظ كرد ، و هم دانش فقه و حديث را نيك بياموخت و سرانجام علوم عقلى را نيز فرا گرفت .
واقعههاى سياسى كه در سال 748 ه ( 1347 م ) روى داد ، افق نوين و پهناورى براى آموختن دانش به روى ابن خلدون گشود ، زيرا سلطان ابو الحسن مرينى كه در آن سال بر تونس استيلا يافته بود مردى بود كه بدانش اهتمام فراوان مبذول ميداشت و بزرگان دانش و ادب را در بارگاه خود گرد آورده بود و « حضور ايشان را در بارگاه خويش واجب ميشمرد ، و مجلس خود را بوجود آنان ميآراست » [ 3 ] و هنگامى كه بتونس آمد گروهى از دانشمندان و اديبان مصاحب و همراه وى بودند و طبيعى است كه پدر ابن خلدون با آن پايگاه علمى و ادبى كه داشت به آن گروه پيوست و با ايشان آميزش ميكرد و فرزند خويش را بر انگيخت كه هر چه بيشتر از محضر آنان استفاده كند و بر دانش خويش بيفزايد .
ابن خلدون در ترجمهء احوال خود نامهاى دانشمندان و اديبانى را كه با سلطان وارد
هامش
[ 1 - ) ]Iavieintense[ 2 - ) ]redangereusement[ 3 - ) ] عبارات داخل گيومه ترجمه از التعريف است كه بقلم خود ابن خلدون نوشته شده است .