شماره با هم يكسان باشند و در نيرومندى و داشتن جمعيت [ 1 ] نيز با يك ديگر برابرى كنند ، دستهء باديهنشين بغلبه و پيروزى نزديكتر خواهد بود .
و در اين باره ميتوان وضع قبيلهء مضر را با حمير و كهلان كه در ملكدارى و بهرهمند شدن از تنعمات بر مضر سبقت جسته و هم با قبيلهء ربيعة كه در آباديهاى عراق متوطن شده بودند سنجيد و ديد كه به علت باقى ماندن مضر در باديهنشينى و گراييدن ديگران به فراخى معيشت و فراوانى ناز و نعمت چگونه گروه نخستين در غلبه و جهانگيرى توانايى داشتند و بر همهء متصرفات و سرزمينهاى قبايل ديگر استيلا يافتند و آنها را از كفشان ربودند و وضع بنى طى و بنى عامر بن صعصعة و بنى سليم بن منصور پس از ايشان نيز بر همين شيوه است كه چون ديرتر از ديگر قبايل مضر و يمن دست از باديهنشينى برداشتند و بهيچيك از تنعمات دنيوى در نياويختند چگونه عادات باديهنشينى نيروى عصبيت ايشان را حفظ كرد و نگذاشت رسوم و آداب تجمل خواهى و نازپرورى جانشين آن گردد ، تا حدى كه نسبت به ديگران در غلبه يافتن تواناتر بودند . و همچنين هر يك از تيرههاى ( احيا ) [ 2 ] عرب كه نسبت به تيرهء ديگر در زندگانى پر ناز و نعمت و فراخى زندگى سبقت جويد بىشك تيرهء باديهنشين [ 3 ] نسبت بوى چيرهتر و تواناتر خواهد بود ، هر چند در عده و بسيج برابر باشند . و اين سنت خداست در ميان آفريدگانش [ 4 ] .
فصل هفدهم هدفى كه عصبيت بدان متوجه است بدست آوردن فرمانروايى و كشوردارى است
زيرا در فصول پيش ياد كرديم كه حمايت و دفاع و توسعهطلبى و هر امرى كه بر آن اجتماع ميكنند از راه عصبيت ميسر مىشود و هم بيان كرديم كه آدميان با سرشت انسانى خويش در هر اجتماعى به رادع و حاكم يا نيروى فرمانروايى
هامش
[ 1 - ) ] در چاپهاى مصر و بيروت : و در نيرومندى عصبيت . ولى در « ينى » چنين است : و در نيرومندى و عصابه يعنى گروه و دسته و ما صورت « ينى » را برگزيديم .
[ 2 - ) ] جمع « حى » كه كوچكتر از قبيله است .
[ 3 - ) ] « المبتدى » در بعضى از چاپها غلط و صحيح « المتبدى » است .
[ 4 - ) ] سنة الله فى خلقه . اشاره به سُنَّتَ الله الَّتِي قَدْ خَلَتْ في عِبادِهِ 40 : 85 . سورهء المؤمن ، آيهء 85