جهت خاورى آنست كه تا آخر بخش ادامه مىيابد و در قسمت پايين ( جنوب ) اين بخش و شمال تبت بلاد خزلجيه [ 1 ] از ممالك تركان ديده مىشود كه تا آخر جهت شرقى و شمالى اين بخش امتداد مىيابد . و بلاد خزلجيه از جهت غربى به فرغانه مىپيوندد كه هم تا پايان شرقى اين بخش ديده مىشود و از سوى شرقى به سرزمين تغزغز [ 2 ] پيوسته است كه متعلق بتركان است و تا آخر اين بخش از جهت خاورى و شمالى امتداد مىيابد . و سرتاسر قسمت جنوبى بخش دهم را نواحى شمالى كشور چين تشكيل ميدهد و در شمال اين بخش بقيهء بلاد تغزغز است . آنگاه در سوى خاورى تغزغز بلاد خرخير [ 3 ] است و اهالى آن نيز دستهء ديگرى از تركان ميباشند كه سرزمين ايشان قسمت خاورى اين بخش را فرا گرفته است . و در شمال سرزمين خرخير بلاد كيماك [ 4 ] است كه مردم آن از اقوام تركاند و روبروى آن در درياى محيط جزيرهء ياقوت در وسط كوه مستديرى ديده مىشود كه هيچ منفذ و راهى از آن كوه به جزيره نيست و صعود به قلهء كوه از اطراف آن بسيار دشوار است .
و در اين جزيره مارهاى كشندهء فراوان و قطعات ياقوت بسيار وجود دارد و مردم مجاور اين جزيره در استخراج ياقوت بر حسب تدابيرى كه خدا بر ايشان الهام مىكند بحيلههاى خاصى متوسل ميشوند . و مردم اين بلاد در اين بخش نهم و دهم و در ماوراى خراسان و كوههايى كه همهء آنها چادرگاههاى تركانست ملتهاى بىشمارى هستند و ايشان چادرنشين و صحرا گردند و به كار گلهدارى شتر و گوسفند و گاو و اسب مشغولند و از اين چارپايان براى توليد و افزايش گلهها و سوارى و بهره بردارى از گوشت و محصولات آنها استفاده ميكنند . و طوايف بسيارى هستند كه جز آفرينندهء ايشان كسى شمارهء آنها را نميداند و در ميان اينان مسلمانان هم هستند كه در قسمتهاى نزديك رود جيحون بسر مىبرند و با كافرانى كه بر دين مجوسى هستند ميجنگند و اسيرانى را كه بقيد بندگى در ميآورند باقوام نزديك و مجاور
هامش
[ 1 - ) ] ( بضم خ - ل ) خرلخية ( پ ) « خزلجيه » و « خزلحيه » در چاپها و نسخ ديگر ، ولى صحيح « خزلجيه » است .
[ 2 - ) ] « بغرغر » و « تغرغر » نيز در چاپهاى مختلف آمده است . رجوع به ص 6 تا ص 10 مسالك الممالك اصطخرى شود .
[ 3 - ) ] خرخيز ( ن . ل ) رجوع به صفحات 9 و 10 اصطخرى شود .
[ 4 - ) ] كتمان ( چاپهاى مصر ) .