و قوص و سپس صول قرار دارند و در آنجا نيل به دو شاخه منشعب مىشود كه شاخهء راست آن در اين بخش به لاهون و شاخهء چپ آن به دلاص منتهى مىشود و در ميان دو شاخهء مزبور نواحى جنوبى كشور مصر واقع است . و در خاور كوه مقطم صحارى عيذاب است كه در بخش پنجم اين اقليم امتداد مىيابد تا سرانجام بدرياى سويس ( سوئز ) منتهى ميگردد ، و اين همان دريايى است كه بنام قلزم نيز خوانده مىشود و از درياى هند منشعب ميگردد و از جنوب به جهت شمال ممتد است . و در ساحل شرقى آن در اين بخش سرزمين حجاز است كه از كوه يلملم تا بلاد يثرب ( مدينه ) امتداد دارد و در مركز حجاز مكه ، شرفها الله ، واقع است و در ساحل آن شهر جده ديده مىشود كه مقابل شهر عيذاب ، در كنارهء غربى اين دريا ، است . و در بخش ششم اين اقليم بلاد نجد در جهت باخترى ديده مىشود كه قسمت بالاى آن در جنوب تباله و جرش را تا عكاظ كه در شمال است در بر مىگيرد و درين بخش بقيهء سرزمين حجاز در زير نجد واقع است و در سمت شرقى آن بلاد نجران و خيبر و در زير آنها سرزمين يمامه است و در سمت مشرق نجران سرزمين سبأ و مأرب و سپس اراضى شحر است و اين بخش بدرياى فارس منتهى مىشود كه دومين درياى منشعب از درياى هند است و بسوى شمال ميرود ، چنان كه گذشت . ليكن درين بخش بسوى مغرب منحرف مىشود و آنگاه از ميان شمال و شرق آن قطعهء مثلث شكلى ميگذرد كه در قسمت بالاى آن شهر قلهات واقع است و از سواحل شحر بشمار ميرود . آنگاه در زير قلهات بر ساحل همان دريا بلاد عمان است و سپس سرزمين بحرين و هجر [ 1 ] در پايان بخش واقع است و در قسمت بالاى جهات باخترى بخش هفتم قطعهاى از درياى فارس ديده مىشود كه بقطعهء ديگرى در بخش ششم پيوسته است و درياى هند سرتاسر جنوب اين بخش را فرا گرفته است و بر سواحل اين قسمت بلاد سند تا مكران واقع است و روبروى آن بلاد طوبران است كه آن هم از نواحى سند بشمار ميرود و بنابر اين تمامت سند در جانب باخترى اين بخش بهم پيوسته است و ميان
هامش
[ 1 - ) ] ( بفتح ه - ج ) نام دو ناحيه است : يكى شهرى نزديك مدينه و ديگر اين كلمه بر سراسر سرزمين بحرين اطلاق مىشود و در اينجا منظور معنى دوم است . رجوع به اقرب الموارد شود .