از سمت خاور برباط ماسه پيوسته است و بر سمت خاور شهرهاى مزبور بلاد درعه [ 1 ] و سپس سجلماسه [ 2 ] واقع است و آنگاه قطعهاى از صحراى نيسر مشاهده مىشود ، همان فلاتى كه نام آن در اقليم دوم گذشت . و كوه درن سرتاسر بلاد اين بخش را احاطه كرده است . و آن در اين ناحيه گردنهها و راههاى اندكى دارد و اين وضع همچنان ادامه دارد تا آنكه كوه مزبور روبروى رود ملوية [ 3 ] واقع مىشود ، آن وقت گردنهها و راههاى آن افزايش مىپذيرد و تا پايان آن ادامه مييابد و در اين ناحيه گروهى از قبايل مصموده و [ سكسيوه [ 4 ] بسر مىبرند كه نزديك درياى محيط سكونت دارند آنگاه قبايلى ديگر در آنجا ميزيند مانند ] [ 5 ] : هنتانه [ 6 ] و تين ملل [ 7 ] و گدميوه [ 8 ] و آنگاه هسكوره [ 9 ] . و اين طايفه آخرين گروه مصامده در آن ناحيه مىباشد سپس بسرزمين [ قبايل زناگه [ 10 ] دستهاى از قبايل ] [ 11 ] صنهاكه يا صنهاجه مىرسيم و در پايان اين بخش برخى از قبايل زناته [ 12 ] بسر مىبرند و در اينجا از قسمت شمالى ، كوه اوراس [ 13 ] كه همان كوه كتامه [ 14 ] است بدين بخش متصل مىشود . و در اين نواحى ملتهاى ديگرى از بربر هستند كه آنها را در جاى خود ياد خواهيم كرد . و كوه درن از جهت غربى مشرف بر بلاد مغرب اقصى است و اين بلاد در جهت شمالى آن قرار دارند . در ناحيهء جنوب اين بلاد مراكش و اغمات [ 15 ] و تادله [ 16 ] واقع است و بر ساحل درياى محيط در آن ناحيه رباط اسفى [ 17 ] و شهر سلاست [ كه هم جزو بلاد مغرب اقصى بشمار ميروند [ 18 ] ] و در شمال بلاد مراكش شهرهاى فاس و مكناسه [ 19 ] و تازا و قصر
هامش
[ 1 - ) ] شهريست در افريقا ( فهرست نخبة الدهر ) .
[ 2 - ) ] شهريست بر ساحل رودى بهمن نام ( همان كتاب ) .
[ 3 - ) ] رودى باندلس ( معجم البلدان ) .. Molouia[ 4 - ) ]. Sekcioua[ 5 - ) ] از چاپ ( پ ) و نسخه ( ينى )
[ 6 - ) ] در چاپهاى مصر « هنتانة » است ولى صحيح آن «Hintata» مىباشد .
[ 7 - ) ] در معجم البلدان در ذيل « تين ملل » ( بكسر ت - ضم ن - فتح م - ل مشدد ) آمده است : كوههايى است به مغرب و در آنها دهكدهها و مزارعى است كه مسكن بربرها است . ولى در چاپهاى مصر و بيروت « تينملك » است دسلان نيز ضبط آن را بدينسان آورده است :. Tinmelel[ 8 - ) ]. Guedmioua[ 9 - ) ] در چاپهاى مصر مشكوره است ولى صحيحHeskouraمىباشد .
[ 10 - ) ]Zauaga[ 11 - ) ] از چاپ ( پ ) و ( ينى ) .
[ 12 - ) ]Zenata[ 13 - ) ]Auras[ 14 - ) ]Ketama[ 15 - ) ]Aghmat[ 16 - ) ] در چاپهاى مصر « تادلا » است ولى صحيح «LTadla» مىباشد .
كه ياقوت نيز آرد : تادلة ( بفتح د - ل ) از جبل بربر در مغرب نزديك تلمسان است ( معجم البلدان ) .
[ 17 - ) ]. Asfi[ 18 - ) ] از چاپ ( پ ) و ( ينى ) .
[ 19 - ) ] (Mequinez). Miknaca