كتامة [ 1 ] واقع است و همين نواحى است كه در عرف مردم آن سرزمين مغرب اقصى خوانده مىشود و از جملهء آنها بر ساحل درياى محيط دو شهر اصيله [ 2 ] و العريش [ 3 ] ديده مىشود و در سمت شرقى اين بلاد ممالك مغرب مركزى ( مغرب الاوسط ) واقع است كه پايتخت آنها تلمسان است و بر سواحل بحر روم در آن ناحيه شهر هنين [ 4 ] و وهران [ 5 ] و الجزاير است . زيرا اين درياى روم از خليج طنجه در ناحيهء غربى اقليم چهارم از بحر محيط جدا مىشود و به سمت خاورى ميرود تا به بلاد شام منتهى ميگردد و همين كه اندكى ازين خليج تنگ خارج مىشود ، از سمت جنوب و شمال وسعت مىيابد و داخل اقليم سوم و پنجم مىشود و به همين سبب بر ساحل آن بسيارى از بلاد اين اقليم ( سوم ) واقع است [ كه نخستين آنها طنجه و آنگاه قصر الصغير [ 6 ] و سبته و باديس و سپس غسسه [ 7 ] است ] [ 8 ] سپس از سمت خاورى بلاد الجزيره شهر بجايه در ساحل دريا بدان پيوسته است و هم قسطنطنيه [ 9 ] در مشرق بجايه بر ساحل درياست و بمسافت يك بار انداز از دريا در نخستين بخش سومين اقليم و در جنوب اين ناحيه در حالى كه بسوى جنوب مغرب مركزى پيش برويم شهرهاى زير را خواهيم يافت :
نخست ، اشير [ 10 ] [ كه در كوهستان تيترى [ 11 ] واقع است ] [ 12 ] آنگاه مسيله [ 13 ] و زاب كه بسكره [ 14 ] پايتخت آن در دامنهء كوه اوراس واقع است و چنان كه ياد كرديم اين كوهستان به درن ( ناحيهء اطلس ) متصل مىباشد . و آن در پايان بخش نخست از جانب خاور است .
و بخش دوم اين اقليم نيز به شكل بخش نخستين است از اين رو كه قريب يك سوم جنوب آن را كوه درن فرا گرفته و از باختر بخاور آن بخش امتداد دارد و در نتيجه آن را به دو قطعه تقسيم مىكند و بحر روم مسافتى از شمال آن را فرا ميگيرد و قسمت
هامش
[ 1 - ) ] « قصر » بر شهر مركزى واحات اطلاق مىشود و « كتامه » قبيلهاى از بربر است ( فهرست نخبة الدهر ) .
[ 2 - ) ]Asila، دسلان اين ضبط را بر صورتهاى « اصيئه » و « اصيلا » و « ارضيله » كه در نسخ مختلف آمده ترجيح داده است .
[ 3 - ) ] در چاپهاى مصر « العرائش » است .
[ 4 - ) ] ناحيهايست از سواحل تلمسان در سرزمين مغرب ( معجم البلدان ) .
[ 5 - ) ] (Oran). Ouhran[ 6 - ) ] قلعهء مستحكمى است واقع در كنار دريا ميان طنجه و سبته .
[ 7 - ) ]. Ghassaca[ 8 - ) ] از چاپ ( پ ) و ( ينى )
[ 9 - ) ]Constantine[ 10 - ) ] شهريست در جبال بربرهاى مغرب ( معجم البلدان ) .
[ 11 - ) ]Titeri[ 12 - ) ] از ( پ ) و ( ينى ) .
[ 13 - ) ]Mecial[ 14 - ) ]Biskera