همه از او سخن بگويند . او هرگز چيزى عرضه نكرد و همانند پدرش كشورگشا نبود ، بلكه به مراتب بيش از پدر به ويرانى دست يازيد . به هر تقدير ، تيمور ناگزير فرزند را ديوانه ناميد و در سال 1399 ميلادى عليه او لشكر كشيد . اين ماجراى تاريخى در روايت رسمى تاريخ تيمورى به خامهء نظام الدين شامى كه رويدادهاى عهد تيمور را به شرح آورده ، پنهان مانده است . در اين روايت بىآنكه سخنى از اعمال ميرانشاه به ميان آيد از رويدادهاى سال 1399 ميلادى ياد شده است . از اين مطالب مىتوان دريافت كه تيمور خواستار انتشار اين رويداد تاريخى نبود . به هر تقدير او ناگزير حكومت را از فرزند خويش باز پس گرفت . كلاويخوى جهانگرد ، خود ميرانشاه را ديد ، و با وى گفتگو داشته است . ميرانشاه به گونهاى كاملا عاقلانه تندرستى پادشاه اسپانيا را جويا شد و پرسشهايى را مطرح نمود كه در كلاويخو تصورى از فردى ديوانه پديد نياورد و وى اثرى از ديوانگى در ميرانشاه نيافت . نمىدانيم روايت مربوط به جنون ميرانشاه تا چه پايه راست است . شايد علت ديگرى در كار بوده است . شايد سبب اين امر دشمنى با شخص تيمور بوده است . اين موضوع ديگرى است ، ولى به هر تقدير ميرانشاه از اريكه قدرت بر كنار شد . اين رويداد مربوط به سال 1399 ميلادى است . سال 1400 ميلادى تيمور به گرجستان لشكر كشيد ، ولى سپس به تبريز بازگشت و به قصد شكار از آنجا به درياچهء گوگچاى ( گوگچه ) رفت . پس آنگاه تيمور در صدد لشكركشى به سوى اردوى زرين برآمد ، زيرا اقدام پيشين خود را در لشكركشى سال 1395 ميلادى كه منجر به ويرانى سراى و استراخان ( حاجى طرخان ) شده بود ، ناتمام دانسته بود . ولى با متقاعد كردن تيمور او را از اين كار بازداشتند و تصميم تيمور لغو گرديد . تيمور نسبت به مناطق ساحلى درياى خزر توجه خاصى داشت . او نسبت به بازسازى اين مناطق از جمله كانالهاى آبيارى توجهى ابراز نمود . در نتيجه آبيارى مزارع از سر گرفته شد . در بهار سال 1402 ميلادى تيمور از قرهباغ كه بنابر معمول زمستانگاه او بود عليه سلطان با يزيد لشكر كشيد و او را در نزديكى آنكارا ( آنقره ) شكست داد . هنگام بازگشت به گرجستان با آن صلح كرد و سپس به بازسازى شهر بيلقان پرداخت كه تاكنون چندين بار از آن سخن داشتهايم . سپس تيمور براى فرمانروايى خليل سلطان فرزند ميرانشاه منطقهاى را اختصاص داد كه شامل گرجستان ، ارمنستان و اران بود . ولى خليل سلطان نتوانست بر اين منطقه فرمان راند ، زيرا در آخرين لشكركشى تيمور ( به چين ) شركت ورزيد و پس از
جايگاه مناطق اطراف درياى خزر در تاريخ جهان اسلام ( فارسى ) — صفحة 124
مساهمون: واسيلى ولاديميروويچ بارتولد
ص١٢٤