جمعى تيمور ما شاهد توحش نفرتانگيزى هستيم كه با ظرايفى بيمارگونه آميخته بوده است . بدين روال ويرانگريهاى تيمور بىگمان ناشى از رفتار بيمار گونهء او بوده است . در سازندگيهاى تيمور نيز جوانبى از تلاشهاى او را مىتوان مشاهده كرد . او مىكوشيد تا به هر قيمت بناهايى ايجاد كند كه از ديدگاه بلندى و عظمت ديگر بناها را تحت الشعاع قرار دهد ، حال آنكه بناهاى عظيم مذكور از ديدگاه فن معمارى در سطحى نازلتر از ارزش هنرى قرار داشتهاند . تيمور از انديشههاى هنرى بزرگى برخوردار بود . بنا به نوشتهء مورخان تيمور خود پيرامون جوانب هنرى اين بناها ابراز نظر مىكرد . حال آنكه جنبههاى معمارى آنها ضعيف بود . بناها به سرعت فرو مىريختند و حتى در زمان حيات تيمور اداى نماز جمعه در مسجدى كه به فرمان وى احداث شده بود خطرناك مىنمود ، زيرا پس از اتمام آن سنگهايى از آن جدا شده بر زمين فرو مىافتادند .
تيمور نيز همانند چنگيز وقفهاى در فتوحات خويش پديد نمىآورد . او حتى در صدد لشكركشى به چين بود . هنگامى كه مىخواست به چين لشكر كشد در شهر اترار درگذشت چنانكه كلاويخو مىنويسد تيمور پير و فرتوت بود ، ولى علىرغم پيرى و ضعف فزون از حدّ قصد جنگ را از سر بدر نكرد . او مىخواست با اين حمله تمام فتوحات پيشين خود را تحت الشعاع قرار دهد . پس از مرگ تيمور بىدرنگ دولتش فرو پاشيد . گرچه در بعضى مناطق فرزندانش همچنان در رأس امور باقى ماندند ، ولى در ديگر نواحى از جمله تبريز ، دولت پيشين كه از دودمان جلايريان بود ، به سرعت زمام قدرت را در دست گرفت . متعاقب آن اغلب ميان جلايريان و قبايل تركمان پيكارها روى مىداد . شروانشاه نيز با موافقت و رضايت فرزند تيمور استقلال خود را بازيافت . با اردوى زرين بر سر تصرف خوارزم و مناطق پيرامون درياى خزر نيز پيكارهايى در گرفت . در منطقهء شماخى واقع در كرانهء درياى خزر مركز بازرگانى بزرگى پديد آمد و همانند باكو بناهاى بزرگى احداث گرديد . در مازندران نيز سادات دوباره به قدرت رسيدند ولى ميان خود آنان درگيرى روى داد كه در نتيجه درگيريهاى محلى دودمان سادات رفته رفته ضعيف و ضعيفتر شد « 1 » . فرمانروا و به ديگر سخن تزار مسكو را بيگ
هامش
( 1 ) . براى بدست آوردن اطلاعاتى راجع به تاريخ سياسى مناطق حوزه خزر در قرن پانزدهم ر . ك . به : -