هنر جنگى و كسب اطلاع و جاسوسيهاى او در دست داريم . او نخست از طريق كاروانيان و بازرگانانى كه در اختيار داشت پيرامون كشورهاى مختلف به آگاهيهاى گستردهاى دست مىيافت .
پرسش : آيا قوريلتاى عهد چنگيز در زمان تيمور برقرار بود ؟
پاسخ : نظر معمول بر آن است كه در عهد چنگيز خان قوريلتاى گويا نهادى رسمى و داراى حقوق بوده است در واقع چنين نيست . قوريلتاى پديدهاى مشابه مجلس رايشتاگ « 1 » آلمان در سدههاى ميانه بوده است . حتى انتخاب خان جديد ، به مفهوم ما نيز در قوريلتاى صورت نمىگرفت . در قوريلتاى همانند رايشتاگ آلمان در سدههاى ميانه مسائل بر پايه رأىگيرى و اخذ اكثريت آرا حل نمىشد . كسانى كه مىبايست بر اريكه قدرت تكيه زنند از پيش مشخص مىشدند . در قوريلتاى انتخاب صورت نمىگرفت . بلكه رسما اعلام مىشد . كسانى كه تابع اين اصل نبودند در قوريلتاى حضور نمىيافتند . در عهد تيمور نيز قوريلتاى به صورت نهادى مردمى همچنان باقى ماند . قوريلتاى چه در آغاز و چه در عهد تيمور قادر به محدود كردن قدرت و حاكميت سلطان فرمانروا نبود .
پرسش : وضع سياسى قفقاز در عصر حملهء تيمور چگونه بوده است ؟
پاسخ : در جنوب حكومت مغولى ايران وجود داشت كه در دست دودمان جلايريان و شهر مهم آن تبريز بود . در شمال ، خانهاى اردوى زرين فرمانروايى داشتند . اينان مىكوشيدند تا بر مناطق ساحلى اطراف خزر مسلط شوند . اينان از آغاز نيمه دوم سدهء 14 ميلادى به چند حمله دست يازيدند كه توفيقهايى نيز به همراه داشت . پايينتر از آن منطقه تحت فرمان شروانشاهان بود كه تا ظهور دودمان جديد دربنديان دوام يافت . در داغستان مناطق مستقل كوچكى فارغ از وابستگى وجود داشتند . وضع سرزمينهايى كه تيمور بدان سرزمينها لشكر كشيد بر اين منوال بوده است . پس از انقراض دولت مغولان ، تيمور خود را ناجى و احيا كننده نظام فرو ريخته ناميد و اشغالگريهاى خود را چنين توجيه كرد .
پرسش : توصيف جهانگردانى چون ماركوپولو و ديگران تا چه پايه صحت دارد و كداميك با دقت بيشترى وقايع را به شرح آوردهاند ؟
هامش
( 1 ) . رايشتاگ نام پارلمان آلمان در سال 1945 بوده است . م