پرسش : لطفا به اصل و نسب تيمور اشاره كنيد . آيا راست است كه او در عرصهء تاريخ چون فردى ماجراجو و راهزنى بزرگ ظاهر شد ، ولى بعدها به سبب شرايط مساعد توانست قدرت و حاكميت را فرا چنگ آورد ؟
پاسخ : ظاهر مطلب چنين است ، ولى تاريخ دراينباره سكوت كامل اختيار كرده است . به هنگام روى كار آمدن خان مغول از قسمت شرقى دولت پيشين چغتاى ، او بغتة در تاريخ ظاهر مىشود . راجع به گذشته تيمور چيزى گفته نشده است . كلاويخو كه سفير اسپانيا بود و در زمان حيات تيمور از زادگاه او گذر كرده شنيده است كه تيمور در آغاز چون مردى راهزن شناخته شده بود . اين نكته تا اندازهاى مقرون به حقيقت است ، زيرا منطقه شهر سبز در اختيار تيمور نبود . والى اينجا شخص ديگرى از خويشاوندان دور تيمور بود . تيمور به منظور احراز قدرت و حاكميت از حملهء مغولان بهره جست ، ولى بعدها افسانهاى پديد آمد حاكى از اين كه گويا جدّ تيمور شخصى به نام قرهچار زمانى حاكم سراسر منطقه بوده است و حتى بين او و چنگيز خان پيمانى منعقد گشته مبنى بر اين كه جانشينان چنگيز مقام خانى و اخلاف قرهچار فرماندهى سپاه را بر عهده گيرند . البته اين افسانه به منظور برائت حاكميت تيمور ساخته و پرداخته شد ، حال آنكه واقعيت جز اين بوده است . آغاز حاكميت چنگيز خان نيز با افسانهاى مشابه به شرح آمده است . او نيز در آغاز در رأس دارو دستهاى قرار داشت و بعدها به تدريج شمار پيروان خويش را افزون كرد .
پرسش : آگاهى از سازمان لشكرى تيمور مورد علاقهء من است . گاه او را در جايى و گاه در جايى ديگر مشاهده مىكنيم . او چگونه قادر به تحرك سريع لشكرى عظيم بوده است ؟
پاسخ : لشكر تيمور همانند سپاهيان و جنگجويان آسياى مركزى به تقريب از واحدهاى سوار نظام سازمان يافته بود . بىگمان تيمور سردار بزرگى بود . هنگامى كه از تجهيزات لشكر تيمور سخن به ميان مىآيد معلوم مىشود كه او همه چيز را تا حد سوزن و نخ در مدّ نظر داشت . لشكريان او از كليهء نيازمنديها بهرهمند بودند . تاريخ دراينباره ، اطلاعاتى بما مىدهد كه در زندگينامهء تيمور گنجانده نشده است . زندگينامه تيمور سده 17 ميلادى در هندوستان به دست آمده است . در ضمن هيچ دليلى وجود ندارد كه به راستى زندگينامهء مذكور از سوى تيمور نوشته شده باشد . ما اثر شرف الدين يزدى مؤلف ظفرنامه را دربارهء تاريخ رسمى تيمور و نيز نوشته ابن عربشاه دشمن و مخالف تيمور را دربارهء
جايگاه مناطق اطراف درياى خزر در تاريخ جهان اسلام ( فارسى ) — صفحة 121
مساهمون: واسيلى ولاديميروويچ بارتولد
ص١٢١