با اسكندر به سبب عصيان وى ، به بخشى از اراضى زير فرمان خود دست يافتند .
پيش از اين ، بخشى از سپاه تيمور به گيلان ، و سپس به جنوب ايران رفته بودند . سال 1394 ميلادى او به ارمنستان و گرجستان رفت . متعاقب آن حملهء تختاميش به نواحى قفقاز صورت گرفت ، ولى در همين سرزمين از تيمور شكست يافت و در سال 1395 تيمور به كمك شيروانشاه در طول درياى خزر تا دربند و دور تر از آن پيش تافت .
اعمال تيمور در داغستان درخور توجه است و نشان مىدهد كه رواج اسلام در آن سرزمين اندك بوده است . تفاوت عمدهء زمان تيمور با سده دهم ميلادى در آن است كه در زمان تيمور كوموخها مسلمان بودند و آنان را غازى كوموخ مىناميدند و اين عنوانى بود كه در ميان عربها به كسانى كه در راه معتقدات خود پيكار مىكردند اطلاق مىشد .
اين عنوان مؤيد مبارزه كوموخها در راه اسلام و پيكار با كفّار است . همسايگان نزديك آنان در بخش جنوبى داغستان ، قايتاقها و آكوشينهاى غير مسلمان بودند . هنگامى كه غازىكوموخها با تيمور به دشمنى برمىخيزند ، وى آنان را به حمايت از آكوشينهاى بتپرست متهم مىكند ، در نتيجه كوموخها عنوان « غازى » را كه به مفهوم مبارزه راه دين بوده است از دست مىدهند . درباره قايتاقها « 1 » بايد گفت كه باربارو جهانگرد ايتاليايى سده 15 ميلادى ضمن اشاره به قوم مزبور متذكر شد كه در ميان آنان كسان بسيارى از فرقههاى مختلف مسيحى هستند : از آن جملهاند پيروان آيين گريگورى ارمنى و كاتوليكها . آفاناسى نيكيتين بازرگان و جهانگرد روسى ضمن سفر به داغستان در سال 1466 ميلادى از حاكم قايتاقها با نام فردى مسلمان ياد كرده است . يكى از روايات رايج در قفقاز مؤيد آن است كه قايتاقها و ديگر اقوام اگرچه از سدهء نخست هجرى با ترويج اسلام به آيين مذكور روى آورده بودند ، معالوصف چنانكه مىبينيم در نيمهء اول سدهء 15 ميلادى هنوز پيرو آيين مسيح بودند .
تيمور استراخان ( هشترخان - حاجىطرخان ) را متصرف شد و آن را ويران كرد . اين نكته بايد در رابطه با مقالات كووالفسكى مورد توجه قرار گيرد . كووالفسكى مىنويسد كه استرخان در سدهء 14 ميلادى « 2 » بنا شده و در اين عصر شهرى بزرگ بوده است . اين
هامش
( 1 ) . ر . ك . به : بارتولد ، مسئله مربوط به اصل و نسب قايتاقها ، - « بررسى نژاد شناختى » ، 1910 ، شماره 2 - 1 ، صص 37 - 45 ، شماره 4 - 3 صص 283 - 284 .
( 2 ) . ر . ك . به : س . كوالفسكى ، آتشفشان منطقهء لنگرگاه و اراضى تكتونيك ( آتشفشانى ) بىبى هيبت وسطى ،