1 - احتياط در شبهات غير محصوره مستلزم عسر و حرج است .
2 - هر حكمى كه مستلزم عسر و حرج باشد در اسلام مرتفع است .
پس : احتياط در شبههء غير محصوره مرتفع است و واجب نيست .
مراد از عسر و حرج شخصى و نوعى چيست ؟
1 - عسر و حرج شخصى بدين معناست كه اگر حكمى و تكليفى در هرجائى و براى هركسى حرجى شود و عسرآور ، از دوش او برداشته مىشود و ربطى به اشخاص ديگر ندارد .
به عبارت ديگر :
عسر و حرج شخصى ، يك قانون كلّى نيست كه در حقّ همهء افراد ثابت شود .
مثل وضو كه اگر براى كسى عسر و حرجآور باشد بر او واجب نيست و براى كسى كه حرجى و عسرآور نباشد واجب است .
2 - عسر و يسر نوعى و غالبى بدين معناست كه :
1 - در هرجا كه تكليفى براى نوع مردم مشقّتآور باشد به صورت يك قانون كلّى از دوش همگان برداشته شده است ، اعم از اينكه اين تكليف :
- يك تكليف وجوبى باشد مثل روزه در سفر و قصر در مسافرت .
- و يا يك تكليف تحريمى باشد مثل حرمت و نجاست استفاده از حديد .
2 - و در هرجا حكمى براى نوع مردم يسرآور و آسان باشد در حقّ همهء افراد جعل مىشود ، اگرچه تعدادى كه همين تكليف هم براى آنها عسرآور است استثناء مىشوند .
با توجه به مطالب فوق مستدل كداميك از دو معناى فوق را از آيات عسر و حرج مدّ نظر دارد ؟
مىگويد :
هذا المعنى و ان كان خلاف الظاهر ، الّا انّه يتعيّن الحمل عليه . . .
يعنى ما ناچاريم كه اين آيات را بر احتمال و يا معناى دوّم يعنى نوعى و غالبى كه خلاف ظاهر هم هست حمل كنيم ، چرا كه روايات بسيارى وارد شده مبنى بر اينكه احكام الهى دائر مدار عسر و يسر نوعى و غالبى است و نه نادرى ، اگرچه متبادر به ذهن از آيات مذكور ، عسر و حرج شخصى است .
يعنى :
- هرجا كه عسر غالبى باشد حكم تكليفى وجوب و يا حرمت از همه مرتفع مىشود .
- و هرجا كه يسر غالبى باشد آن حكم تكليفى چه وجوبى باشد چه تحريمى جعل مىشود .
حال مىگوئيم :
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 353
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٣٥٣