نظر حضرت امام خمينى ( ره ) در تدريجى بودن اطراف علم اجمالى چيست ؟
حضرت امام ( ره ) وجود طرفهاى علم اجمالى را به سه قسم تقسيم نمودهاند :
1 - در قسم اوّل : حكم نسبت به اطراف شبهه مطلق است .
فى المثل علم به وجوب اكرام دارد و لكن نمىداند كه اين اكرام بايد در امروز انجام شود يا در فردا ، منتهى فرض بر اين است كه فردا قيدى براى حكم و يا موضوع نيست بلكه فقط ظرف انجام حكم و اكرام است .
2 - در قسم دوّم ، طرف دوم علم اجمالى مقيّد به شرط است .
فى المثل وجوب اكرام زيد را مىداند كه يا امروز است و يا فردا منتهى به شرط طلوع آفتاب .
يعنى تا زمانى كه خورشيد نكند چه در امروز باشد و چه در فردا وجوب اكرام فعليّت نمىيابد .
3 - در قسم سوّم ، يكى از طرفهاى علم اجمالى به نحو واجب تعليقى است .
فى المثال : در مثال مذكور ، فردا قيد موضوع يعنى ( واجب ) است ، در اين صورت مانعى از تعلّق وجوب و اراده به اكرام زيد در فردا نيست .
تكليف مخالفت و يا موافقت در هريك از اين اقسام از نظر امام ( ره ) چيست ؟
در قسم اول و سوّم :
- ميان تدريجى الوجود و غير تدريجى الوجود از جهت مراعات آن فرقى وجود ندارد .
چرا كه مكلّف مىداند كه تكليف مطلق متوجّه اوست .
پس بر او واجب است كه با انجام و يا ترك تمام اطراف آن ، رعايت آن تكليف را بكند .
زيرا در واجب معلّق هم حكم فعلى است ، منتهى واجب مقيد است .
در قسم دوّم :
- در صورت علم وجدانى به تكليفى كه ميان حكم مطلق فعلى و حكم مشروط به فردا مردّد است ، مراعات آن تكليف عقلا واجب است .
زيرا اگرچه علم به توجّه تكليف فعلى به خودش ندارد ( چون احتمال دارد شرطش محقّق نشود و احتمال دارد كه تكليف واقعى همان طرف مشروط باشد ) و لكن مىداند كه انگيزهء الزامكننده در يكى از اين طرفها وجود دارد .
و لذا با علم به اينكه انگيزه و غرض در حكمى براى مولى وجود دارد تبعيّت او واجب است .
2 - و در صورتى كه علم وجدانى به تكليف نداشته باشد امّا امارهء معتبرهاى اقامه شده باشد كه يا اين حكم فعلى واجب است و يا آن حكم مشروط كه شرطش محقّق نشده ، ممكن است گفته شود احتياط
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 321
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٣٢١