اوّلا : يك ماه ده تا سه روز بيشتر ندارد .
ثانيا : تا سه روز اوّل سپرى نشود سه روز بعدى فرا نخواهد رسيد و هكذا در سه روزهاى بعدى .
- و اما مثال دوم : بازرگانى را فرض كنيد كه :
1 - در طول يك روز و يا يك هفته و يا يك ماه كاريش پنجاه معامله انجام مىدهد .
2 - اجمالا مىداند كه يكى از اين معاملات ربوى است و لكن تفصيلا نمىداند كدام معامله است .
اين شبهه نيز شبههء محصوره و اطراف آن تدريجىالوجودند .
زيرا :
اولا : تعداد معاملات محصور است
ثانيا : يك طرف شبهه كه معاملهء جارى اوست بالفعل موجود است ولى ساير معاملات بعنوان ساير اطراف شبهه تدريجا و يكى پس از ديگرى بوجود مىآيند .
- و اما مثال سوم :
مردى قسم خورده كه در طول اين ماه در يكى از شبها با زوجهاش آميزش نكند و لكن تفصيلا نمىداند كه اين شب كدام شب است .
اين شبهه نيز ، شبههء محصوره است . زيرا :
اوّلا : تعداد شبها محصور و معدود است .
ثانيا : اطراف شبهه تدريجى الوجود بوده و يكى پس از ديگرى سپرى و ايجاد مىشوند .
چه سؤالى در رابطهء با شبهات فوق مطرح است ؟
اين سؤال مطرح است كه :
آيا همانطور كه در موجودات فعليّه علم اجمالى سبب وجوب احتياط بود در موجودات تدريجيّه نيز علم اجمالى سبب احتياط هست يا نه ؟
مراد از ( التحقيق ان يقال . . . . ) چيست ؟
پاسخ شيخ است به سؤال فوق مبنى بر اينكه :
عقلا و شرعا فعلى بودن و يا تدريجى بودن ملاك نيست بلكه ما ضابطهاى براى وجود احتياط ذكر نموديم و لذا :
هرجا كه اين ضابطه منطبق شود ، احتياط واجب مىشود چه اطراف شبهه فعلى الوجود باشند و چه تدريجى الوجود .
و هرجا كه اين ضابطه منطبق نشود احتياط هم واجب نمىشود ، اگرچه اطراف شبهه فعلى باشند .
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 309
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٣٠٩