اگر دليل لفظى مجمل باشد ، شبهه بر چند قسم است ؟
بر دو قسم :
گاهى مفهوميه است و گاهى مصداقيّه .
در كداميك از شبهات مفهوميه و مصداقيه تمسّك به عام نوعا جايز نيست ؟
در شبهات مصداقيّه .
مخصّص يا مقيّد در شبهات مفهوميّه دليل متصل است يا منفصل ؟
دليل مخصّص گاهى دليلى متصل است و گاهى دليلى منفصل .
در هريك از اين دو مخصّص متصل و منفصل دوران چگونه است ؟
گاهى دوران ميان متباينين است و گاهى ميان اقلّ و اكثر .
اگر مخصّص متصل باشد آيا مىتوان به دليل عام تمسّك نمود ؟
خير ، اجمال دليل خاص به دليل عام سرايت كرده آن را مجمل نموده و از قابليت تمسك مىاندازد چه در متباينين و چه در اقلّ و اكثر .
اگر مخصّص منفصل باشد مىتوان به دليل عام تمسّك نمود ؟
اگر دوران بين المتباينين باشد .
باز اجمال دليل خاص به دليل عام سرايت كرده آن را مجمل ساخته و از قابليت تمسّك مىاندازد .
و اگر دوران بين اقلّ و اكثر باشد شيخ اعظم و اكثر بر اين عقيدهاند كه ظهور عام و مطلق در اينجا حاكم بوده و مفسّر آن مجمل مىشود .
اگر مخصّص لبى يعنى اجماعى باشد آيا مىتوان به دليل عام تمسّك نمود ؟
چه در متصل و چه در منفصل اگر دوران بين متباينين باشد خير ،
چرا كه باز اجمال دليل در عام سرايت كرده و آن را مجمل نموده از قابليت تمسّك مىاندازد . چه در متباينين و چه در اقلّ و اكثر .
امّا آنجا كه دوران بين اقلّ و اكثر است باز نظر شيخ اعظم و مشهور بر اين است كه اين ظهور عام و مطلق است كه حاكم بوده و مفسّر آن مجمل مىشود .
كدام يك از موارد مذكور فعلا مورد بحث ماست ؟
همين قسم اخير است كه در آن از اصالة الاطلاق استفاده مىكنيم .
با توجه به مقدّمهء فوق مراد از ( الا ان هذا ليس به اولى من ان يقال : . . . الخ ) چيست ؟
اين است كه :
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 219
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٢١٩