حديث وارده در مورد چه مسألهاى است ؟
در مورد كسى است كه خون دماغ شده و در همين زمان عطسه نموده و در اثر عطسه ذرّات و قطرات خون به اطراف و از جمله به ظرف آب او هم اصابت نموده است .
حال آيا وضو ساختن با اين آب درست است يا نه ؟
امام عليه السّلام فرمودند : اگر چيزى از خون در آب محسوس و قابل مشاهده نيست پس ( وضو با آن ) اشكالى ندارد . ولى اگر ذرهء خونى در آن به چشم مىخورد ، خير وضوء ساختن از آن درست نيست و بايد اجتناب كند .
پس مراد از ( حيث استدل به الشيخ على العفو عمّا لا يدركه الطرف من الدم ) چيست ؟
اين است كه شيخ طوسى با استفاده و استدلال بر ظاهر اين حديث فتوا داده است به اينكه :
اگر ما يقين تفصيلى هم داشته باشيم كه قطرات خون در آب افتاده و لكن بقدرى كوچك و ناچيزند كه به چشم نمىآيند ، آب از اين اجزاء خون منفعل نشده و نجس نمىشود و لكن اگر ذرات خون محسوس باشد آب نجس مىشود .
مراد از ( و حملها المشهور على ان اصابة الاناء لا يستلزم اصابة الماء . . . ) چيست ؟
اين است كه مشهور ظاهر اين حديث را حمل نمودهاند به اينكه اصابت خون به اناء مستلزم اصابت به آب داخل اناء نيست ، شايد به لبه و يا پشت ظرف اصابت نموده باشد و لذا دو احتمال در اينجا داده مىشود :
1 - احتمال دارد به آب اصابت كرده باشد .
2 - احتمال دارد به پشت ظرف اصابت كرده باشد .
نتيجهء اين دو احتمال چيست ؟
اين است كه مورد حديث از موارد علم اجمالى و شبههء محصوره مىشود و لذا حكم امام عليه السّلام به اينكه اگر نگاه كردى و چيزى از خون در آن نديدى مىتوانى وضو بگيرى و اجتناب از آن لازم نيست از اين باب است كه : چون يك طرف شبهه از محلّ ابتلاء خارج است ، علم اجمالى اثر ندارد .
توجيه شيخ از حديث امام عليه السّلام چيست ؟
اين است كه وقتى امام مىفرمايد در ظرف نگاه كن اگر چيزى از خون در آن مشهود نبود آزادى و اجتناب از آن لازم نيست ، به خاطر اين است كه اين مشاهده نشدن خود امارهاى است بر عدم اصابت آن بر آب .
حاصل مطلب و ضابطهء كلى در اين مباحث چيست ؟
اين است كه : اگر يك طرف شبهه محل ابتلاء نباشد و به عبارت ديگر اجراى اصل در يك طرف فاقد
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 211
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٢١١