تشريح المسائل
حاصل مطلب در ( و ممّا ذكرنا يندفع ما تقدم من صاحب المدارك . . . ) چيست ؟
اين است كه مدّعاى صاحب مدارك و صاحب حدائق با استفاده از مطالبى كه از تنبيه اوّل تا بدينجا ذكر كرديم داده مىشود .
مدعاى صاحب مدارك چه بود ؟
اين بود كه احتياط در اطراف شبهه محصوره واجب نمىباشد و در اثبات اين ادعا استناد نمود به فتواى اصحاب در رابطه با وقوع نجاستى كه مكلّف شك دارد در داخل اناء افتاده و يا در ظهر اناء كه بحث از آن در تنبيه اوّل گذشت .
در اينجا صاحب حدائق نيز پاسخهايى به صاحب حدائق دادند كه مورد قبول ما واقع نشد و گفتيم كه احتياط در شبههء محصوره واجب است .
مراد از ( اذ لا يخفى ان خارج الاناء . . . ليس ممّا يبتلى . . . ) چيست ؟
دليلى است بر اين دفع بيانات صاحب مدارك و صاحب حقائق از جانب شيخ ( ره ) مبنى بر اينكه :
منشا فتواى مزبور اين است كه : فرضشان فى المثل در آن قطرهء خونى كه شك داريم در داخل اناء افتاده و يا به خارج اناء اصابت نموده ، خارج اناء را داخل در محل ابتلاء مىدانند كه ما در پاسخ به آن گفتيم كه اين ظهر و خارج اناء معمولا محل ابتلاء صاحب اناء نيست .
و لذا اصل در جائى كه محل ابتلاء نيست جارى نمىشود چونكه بلااثر است و لكن در محل ابتلاء كه تنها يك طرف است جارى شده و بلامعارض است .
به عبارت ديگر فلسفه فتواى اصحاب در اين مورد - چنان كه گذشت - اين است كه در اينگونه موارد يك طرف شبهه كه خارج اناء باشد مورد ابتلا نيست و هركجا كه اينچنين باشد علم اجمالى اثر ندارد و نسبت به طرف ديگر هم خطاب تنجيزى نمىآورد .
پس مراد از ( و لو فرض كون الخارج ممّا يسجد عليه المكلّف . . . ) چيست ؟
اين است كه اگر در مورد مثال مذكور فرض كنيم كه علاوه بر داخل اناء خارج چنين انائى كه قطعه زمين اطراف اناء است جهت سجده و يا تيمم مورد ابتلاء ماست و ما مخاطب هستيم به اينكه يا بايد از وضو با آب نجس اجتناب كنيم و يا از سجده و تيمم بر زمين نجس اطراف آن بپرسيم كه چه بايد كرد ؟
شيخ مىگويد : يجب الاحتياط و لكن حكم به عدم وجوب احتياط به خاطر عدم ابتلاء است .
حاصل مطلب در ( يؤيد ما ذكرنا : صحيحهء على بن جعفر . . . الخ ) چيست ؟
بيان شيخ است مبنى بر اينكه صحيحهء على بن جعفر نيز مؤيد گفتار ماست .