مگر خود شيخ نفرمود كه با وجود علم اجمالى اجراء اصل برائت نسبت به يك طرف ترجيح بلامرجّح و نسبت به دو طرف نيز مستلزم تعارض است و لذا نبايد از اين اصل استفاده نمود ؟
بله ، درست است و لكن اين سخن مربوط به مواردى است كه اجراء اصلين هر دو در حقّ مكلّف منشا اثر باشد و حال آنكه در ما نحن فيه ، اصل عدم جنابت نسبت به خود شخص مؤثر است و قابل جريان و لكن او نمىتواند اين اصل را در حق دوستش نيز جارى كند چون براى اين شخص اثرى ندارد ، چرا كه وضع رفيقش به او مربوط نيست و مورد ابتلاء او نمىباشد .
و لذا وقتى تنها طرف خودش باقى ماند اصل عدم جنابت را در مورد خودش جارى مىكند چون نسبت به يك طرف معارض وجود ندارد .
حاصل مطلب در ( فاذا اجرى أحدهما فى ثوبه . . . ) چيست ؟
بيان همان مطلب فوق الذكر است .
عبارة اخراى آن را به زبان ساده و روان بفرمائيد ؟
خلاصهء مطلب اين است كه :
1 - اگر طرفين در شبههء محصوره بهگونهاى بودند كه علم اجمالى موجب تعارض اجراى اصلين در دو طرف شبهه بشود ، از هر دو طرف اجتناب مىشود .
و اگرنه علم اجمالى باعث تعارض اصلين نشد .
فى المثل شما دو ظرف آب داريد كه محل ابتلاء و مورد نياز شما هستند ولى اجمالا مىدانيد كه احدهما نجس است .
حال اگر بخواهى در هريكى از اين دو اصل طهارت جارى بكنى با جريان اين اصل در ديگرى تعارض مىكند يعنى اگر بگوئى اصل اين است كه انشاءالله اين يكى ظرف آب پاك است و آن يكى نجس ، مىتوان به شما گفت كه خير اصل اين است كه آن يكى پاك است و اين يكى نجس .
در اينجا چون هر دو طرف محلّ ابتلاى شماست ، علم اجمالى شما سبب تعارض اصلين مىشود .
وقتى دو اصل تعارض كردند ، تساقط مىكنند .
در نتيجه بايد از هر دو طرف اجتناب كنيد .
2 - و اگر طرفين شبههء محصوره بهگونهاى نبودند كه علم اجمالى شما سبب تعارض اجراى اصلين بشود مسئله فرق مىكند .
فى المثل دو ظرف است كه يكى از آن شماست و يكى از آن دوستتان و يا دو ظرفى كه يكى محلّ ابتلاء شما است و ديگرى محل ابتلاء شما نيست .
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 204
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٢٠٤