تشريح المسائل
مراد از ( نعم هنا . . . ) چيست ؟
مطلب ديگرى است از شيخ مبنى بر اينكه شبههء محصوره در يك تقسيم به پنج قسم تقسيم مىشود كه از مجموعهء اين تقسيمات چهار تفصيل به دست مىآيد .
و لذا شيخ تقسيمات مزبور را يكى پس از ديگرى مطرح كرده و مورد بررسى قرار مىدهد تا مشخّص شود كه كداميك از اين تفاصيل مورد نظر محدّث بحرانى است .
صورت اوّل اين تقسيمبندى چگونه است ؟
اطراف شبههء محصوره متفقة الماهيّة و الحكم و العنواناند .
به عبارت ديگر حقيقت و ماهيتشان يكى است ، حكمشان يكى است ، عنوانشان هم يكى است مثل مائين مشتبهين كه علم اجمالى به نجاست يكى از آن دو دارم و لكن نمىدانم كه اين يكى ظرف آب نجس است و واجب الاجتناب يا آن يكى ظرف آب حال در اين مثال :
1 - هر دو متفقة الحقيقهاند چونكه هر دو آباند .
2 - هر دو متفقة الحكماند ، چون كه هريك نجس باشد حكمش لا تشرب است .
3 - هر دو متفقة العنواناند ، چرا كه اگر اين يكى حرام باشد به خاطر نجس بودنش است آن يكى هم حرام باشد به خاطر نجس بودنش است ، پس عنوان هر دو نجاست است .
و لذا در هريك كه باشد مىگويد : لا تشرب الماء النجس .
در اينجا اگر گفته مىشود كه از اين ظرف ننوش به لحاظ اين است كه شايد در واقع همين ظرف نجس باشد و هر نجسى هم كه حرام است و هكذا نسبت به ظرف ديگر .
نكته : در اين قسم از شبهه همه حتى صاحب حدائق هم قبول دارند كه احتياط واجب است و بايد از اطراف شبهه اجتناب نمود .
چون كه در اينجا يك خطاب تفصيلى متوجه مكلّف است هرچند متعلّق آن مردّد ميان اين و آن است .
صورت دوّم اين تقسيمبندى چگونه است ؟
اطراف شبههء محصوره مختلفة الماهيه است اگرچه متّفق الحكم و العنواناند .
مثل مايعين مشتبهين كه اجمالا مىدانم يكى از آن دو در واقع خمر است و حرام و لكن تفصيلا نمىدانم كدام خلّ و كدام خمر است .
حال اين دو مايع در اينجا :