شيخ چه پاسخى به پاسخ دوّم صاحب حدائق كه گفت در مواردى كه اطراف شبهه متفقة الماهية باشند احتياط واجب است ، مىدهد ؟
مىفرمايد :
اولا : ادلّهء احتياط بهويژه دليل دوم ، عموميّت داشته و ميان متفق الماهيّة و مختلفة الماهيّة فرقى نمىگذارد .
و لذا در همهء صور مقتضى موجود و مانع مفقود است و بايد احتياط نمود .
اگر از جناب شيخ بپرسيم چرا فرقى در ميان اين دو وجود ندارد چه مىگويد ؟
مىگويد : به اين جهت كه همان ادلّهاى كه در متفقة الماهيّة وجود دارد در مختلفة الماهيّه وجود دارد كه در مطلب قبل هم به آن اشاره فرمود .
يعنى وقتى شما در متفقة الماهيّة احتياط را واجب مىدانيد روى اين حساب است كه شارع فرموده :
اجتنب عن النجس ، و شما اجمالا مىدانى كه يكى از دو آب نجس است . علم اجمالى هم منجّز تكليف است و لذا به هريك كه دست بزنى در آن عقاب محتمل وجود دارد ، دفع عقاب محتمل هم كه واجب است .
حال روى قاعدهء اشتغال كه نشأت گرفته از اجتنب عن النجس است بايد از هر دو اجتناب كنى .
از طرف ديگر ساير ادلّهاى كه در مباحث آورده شد هم در متفقة الحقيقة و هم در مختلفة الحقيقه هر دو جارى است .
پس وجهى وجود ندارد كه صاحب حدائق ميان آن دو فرقى بگذارد .
ثانيا : جناب صاحب حدائق مرادتان از ماهيّت چيست ؟
آيا مراد شما از ماهيّت ، همان ماهيّت صنفيّه است كه اطراف شبهه در تحت آن باشند .
آيا مرادتان از ماهيت ، ماهيّت نوعيّه است كه افرادش در تحت آن باشند .
آيا مرادتان از ماهيت ، ماهيّت جنسيه است اين است كدام مراتب جنس ؟
خلاصه اينكه :
در اينجا كلام شما مجمل و بدون ضابطهاى مشخّص است .
خلاصهء مطلب و رأى شيخ در اينجا چه بود ؟
مىفرمايد : در شبههء محصوره احتياط واجب است بدون اينكه فرقى باشد ميان اينكه متفقة الماهيّه باشند مثل انائين مشتبهين و يا مختلفة الماهيّة باشند مثل خلّ و خمر و يا داخل اناء و خارج اناء .
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 156
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص١٥٦