فى المثل شما اجمالا مىدانى كه يا اين مايع خمر است و آن ديگرى سركه و يا بالعكس . درحالىكه اين دو مايع ماهيتشان يكى نيست .
حال مؤيّدى را كه شما آورديد از اين قبيل است چرا كه يك طرف مايع درون ظرف است و يك طرف زمين اطراف ظرف و كاملا مختلفة الماهيّه .
عبارة اخراى مطلب اخير صاحب حدائق را به بيان ديگر بفرمائيد ؟
صاحب حدائق مىفرمايد :
مورد فتواى اصحاب با مورد محل بحث ما متفاوت است . چرا ؟
زيرا مورد فتواى اصحاب در جائى است كه اطراف شبهه مختلفةالماهيّهاند ، چون نمىدانيم كه آب داخل ظرف نجس شده است يا خارج ظرف نجس شده است درحالىكه آب و زمين اطراف ظرف ماهية متفاوت هستند .
از سخنان صاحب حدائق در ردّ كلام صاحب مدارك چه مىفهميم ؟
مىفهميم كه اگر اطراف شبهه مختلفة الماهيّه باشند و نه متّفقة الماهيّة مثل مائع داخل اناء و زمين خارج اناء ، علم اجمالى بلااثر است . پس احتياط واجب نيست .
پاسخ شيخ به صاحب حدائق چيست ؟
اين است كه در وجوب احتياط فرقى ميان موارد شبهه محصوره و موارد شبههء غير محصوره وجود ندارد و امّا اينكه شما گفتيد :
مورد فتواى اصحاب شبههء غير محصوره است و حال آنكه بحث ما در شبهات محصوره است به شما مىگوئيم : اصحاب هم در فرض شبههء محصوره فتوا به عدم احتياط دادهاند ، هم در فرض شبههء غير محصوره به عبارت ديگر : اصحاب ما كه در اين مسئله احتياط را واجب ندانستهاند :
1 - نه از اين جهت است كه در شبههء محصوره احتياط وجود ندارد .
2 - و نه از اين جهت است كه شبههء غير محصوره است .
به عبارت ديگر اصحاب هم در فرض محصوره بودن و هم در فرض غير محصوره بودن اين فتوا را دادهاند علاوه بر اينكه شك در اينكه حرام در داخل ظرف افتاده يا در پشت و بيرون ظرف خود شبههء محصوره است و اين حضرات در همين شبههء محصوره فتوا به عدم احتياط دادهاند .
از طرف ديگر شما گفتيد كه چون متفقة الماهيّه نيستند ، اصحاب چنين فتوائى دادهاند .
- خير به شما مىگوييم :
فتواى ايشان از اين جهت هم نيست ، چرا كه از نظر آنها مختلفة الماهيّة و متّفقة الماهيّه تفاوتى ندارد ،
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 154
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص١٥٤