از اينها مىپرسم كه اينكه شما گفتيد :
اگر اناء دوّم را بخورم ، علم به ارتكاب حاصل مىشود و علم به ارتكاب حرام ، حرام است و لذا نبايد علم به ارتكاب حاصل شود مرادتان چيست ؟
آيا مرادتان اين است كه ارتكاب حرام ، حرام نيست ولى علم به ارتكاب حرام ، حرام است يعنى آيا خوردن خمر اشكال ندارد ولى علم به ارتكاب خمر ، حرام است اگر اين مراد شما باشد ، به شما مىگويم :
دليلى بر حرمت چنين علمى وجود ندارد . آن علمى كه اشكال دارد ، علمى است كه در اثر تجسّس در احوالات و مسائل خصوصى مردم حاصل مىشود .
و لذا اينگونه بگوئيد :
اگر علم اجمالى منجّز تكليف است حقّ ندارى هيچيك از انائين را مرتكب شوى نه اولى و نه دومى ، چرا كه احتمال عقاب دارد و دفع عقاب محتمل هم واجب است .
و اگر علم اجمالى منجّز نيست مىتوانى هر دو را مرتكب شوى و عقاب ندارد .
جناب شيخ تا بدينجا روى علم به ارتكاب بحث كرديد ، مطلب ديگرى هم داريد ؟
به حضرات مىگويم :
- اگر مرادتان از علم به ارتكاب به حرام اين است كه مخالفت معلومه لازم مىآيد تفصيلا كان او اجمالا و نه مخالفت محتمله ، معناى حرمت مخالفت معلومهء تفصيليه اين است كه هر دو اناء را مىشود مرتكب شد منتهى تدريجا و نه دفعة .
چرا كه اگر دفعة مرتكب شويد مىشود مخالفت معلومهء تفصيليه ، لكن اگر تدريجا مرتكب شويد ، ديگر مخالفت معلومهء تفصيليه نبوده و اشكالى ندارد .
پس شما اجازه داريد كه در شبههء محصوره همه را مرتكب شويد و لكن تدريجا .
- اگر مرادتان از علم به ارتكاب اين است كه مخالفت معلومه ممنوع است ، چه معلومه اجماليّه و چه معلومهء تفصيليّه ، معنايش اين است كه هر دو را بخورى چه دفعة و چه تدريجا حرام است . چرا كه مخالفت معلومه است .
جناب قمى :
ترس شما نه از علم است و نه از مخالفت علميه تفصيليه ، بلكه ترس شما از مخالفت علميه است چه اجماليه باشد و چه تفصيليه ، بدين معنا كه اگر انسان احدهما را بخورد مخالفت علميه تفصيليّه حاصل نمىشود بلكه اگر هر دو را بخورد مخالفت علميه حاصل مىشود چه دفعة و چه تدريجا .
بله ، جناب قمى شما از مخالفت علميه مىترسيد ، منتهى برگشت اين حرف به همان علم است .
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 142
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص١٤٢