تشريح المسائل
سومين حديثى كه بر وجوب احتياط در موارد علم اجمالى و انائين مشتبهين دارد ، چيست ؟
روايت ضريس است :
ضريس از امام عليه السّلام راجع به روغن حيوانى و پنيرهاى موجود در بلاد مشركين سؤال نمود كه آيا حلالاند يا حرام ؟ پاكاند يا نجس ؟
امام مىفرمايد : آن روغنها و پنيرهايى كه يقين داريد در اثر اختلاط اليات غنم با روغن با حرام مخلوط شدهاند حرام و حقّ خوردن آن را نداريد . امّا اگر چنين علمى نداريد بلكه شك شما صرفا يك شك بدوى است ، حلال است و خوردن آن جايز مىباشد .
كيفيت استدلال شيخ به اين حديث چگونه است ؟
امام عليه السّلام فرمود : در صورت خلط حرام است ، منتهى اختلال بر دو نوع است .
1 - به صورت امتزاج كه اليات با روغن ممزوج شده و در يك ظرف قرار گيرد .
2 - به صورت اشتباه كه دو ظرف باشد كه يكى داراى روغن حلال و يكى داراى روغن حرام است و لكن ما نمىدانيم كه كداميك حلال و كداميك حرام است . در اينجا نيز ، خلط حلال با حرام صدق مىكند و به حكم حديث مزبور يجب الاجتناب و هذا هو المطلوب .
چهارمين حديثى كه دال بر وجوب احتياط بوده و مؤيد قاعدهء اشتغال است كدام حديث است ؟
حديث معروف تثليث است كه در فرازى از آن آمده است كه : فمن ارتكب الشبهات وقع فى المحرّمات و هلك من حيث لا يعلم .
كيفيت استدلال به اين حديث را بيان كنيد ؟
اين است كه :
- يا مراد از هلاكت ، خصوص عقوبت است كه رأى اخبارىهاست كه عقلا دفع عقاب محتمل واجب است و دفع عقوبت به اجتناب از طرفين شبهه است .
- و يا مراد از هلاكت ، مطلق اثر الحرام يعنى عقوبت اخروى و دنيوى است .
پس بايد حديث مزبور را بر ارشاد مشترك حمل نمائيم و نه بر خصوص ارشاد وجوبى و يا خصوص استحبابى .
به عبارت ديگر در برخى جاها واجب و در برخى جاها مستحب .
ملاك اين حمل به طلب مشترك چيست ؟
هلاكت محتمله است .