كل منهما به شرط الانضمام حرام است ، اين شرط انضمام در ارتكاب حرام دخالت دارد و يا در علم به ارتكاب ؟ قطعا خواهيد گفت كه در علم به ارتكاب دخالت دارد و نه در اصل ارتكاب حرام .
چرا ؟ زيرا بدون شرط الانضمام هم اگر اين مايع در واقع خمر باشد ارتكاب حرام حاصل شده است ، بله علم به آن نيز بدون انضمام حاصل نمىشود .
پس شما از خود ارتكاب حرام نمىترسيد ، بلكه از علم به ارتكاب مىترسيد و لكن ما گفتيم كه دليلى بر حرمت آن وجود ندارد ، بلكه بايد از خود ارتكاب حرام ترسيد .
در نتيجه يا علم اجمالى را مؤثر مىدانيم كه در اين صورت بايد احتياط كرده از هر دو طرف اجتناب نمود و يا علم اجمالى را كالجهل رأسا مىدانيم كه در اين صورت بايد ارتكاب هر دو طرف را جايز بدانيم و ديگر جائى براى تبعيض و تقسيم شما باقى نمىماند .
به عبارت ديگر اين شرط انضمامى كه شما فرموديد در حرمت خمر دخالتى ندارد چرا كه در مورد علم اجمالى كه علم به خمر بودن احد الإناءين داريم ، اين شرط حاصل بشود يا نشود خمر ، خمر است و ارتكابش عقابآور .
يعنى يك اناء را هم بخورد و لو منفردا و در واقع خمر باشد معاقب است .
پس اين شرط شما در حرمت خمر دخالت ندارد ، اگر خمر حرام باشد بدون اين شرط هم حرام است .
حرام هم نباشد با اين شرط حرام نمىشود و لكن در علم اثر دارد .
يعنى در علم اجمالى به حرمت احد الإنائين ، ارتكاب احدهما به شرط انضمام الآخر موجب علم به ارتكاب حرام مىشود .
پس باز هم ترس شما از علم است زيرا كه گفتيد : كل منهما به شرط انضمام الآخر . اما به شما گفتيم كه علم به ارتكاب نگرانى و حرمت ندارد ، آنچه نگرانى دارد خمر بودن است .
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 106
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص١٠٦