و صدّقه تقواه .
مىفرمايد كه : عالم حقيقى كسى است كه كردار او گواهى دهد به علم او . يعنى :
عملهاى نيكو و پسنديده از او صادر شود و شغل و كار او محمود باشد . و نيز تقوى مصدّق او باشد بر علم . يعنى : با وجود عمل صالح ، بايد متّقى و پرهيزكار هم باشد .
لا لسانه و مناظرته و معادلته و تصاوله و دعواه .
نه آن كه زباندار باشد و با وجود جهل و نادانى ، از زور زبان و حرّافى ، بر اكثر فائق آيد و دعوى دانش و علم كند و از عمل عارى باشد و در تحت آيهء كريمهء :
* ( لِمَ تَقُولُونَ ما لا تَفْعَلُونَ ) * ( صف - 2 ) ، مندرج باشد .
و لقد كان يطلب هذا العلم في غير هذا الزّمان من كان فيه عقل ، و نسك و حياء و خشية .
يعنى : در زمان سابق ، طلب علم نمىكردهاند مگر كسانى كه از اهل عقل و عبادت و حيا و خشيت بودهاند .
و انا أرى طالبه اليوم من ليس فيه من ذلك شيء .
و من مىبينم در اين زمان ، طلب كنندهء علم جماعتى را كه در ايشان ، هيچيك از صفات مذكوره نيست .
و المعلَّم يحتاج إلى عقل و رفق و شفقة و نصح و حلم و صبر و بذل .
يعنى : در معلَّم چند صفت بايد باشد ، تا استفادهء علم از او به وجه اكمل ميسّر شود .
اوّل آن كه - عاقل باشد . يعنى آن چه تعليم مىدهد از روى دانش باشد ، نه از روى شكّ و وهم .
دوم آن كه - صاحب رفق و ملايمت باشد ، كه اگر متعلَّم در تحقيق مسئله ايستادگى نمايد ، غيظ و خشم بر او استيلا نيابد .
مصباح الشريعة ومفتاح الحقيقة ( فارسي ) — صفحة 388
مساهمون: المنسوب للإمام الصادق ( ع )
ص٣٨٨