حضرت امام صادق عليه السّلام مىفرمايد كه : حلم ، چراغ الهى است كه به او راه مىيابد آدمى به جوار رحمت الهى و به سبب او مستفيض مىشود به فيوضات نامتناهى .
و لا يكون حليما الَّا المؤيّد بانوار المعرفة و التّوحيد .
يعنى : رسيدن به مرتبهء حلم ميسّر نيست ، مگر بعد از رسيدن به مرتبهء معرفت و توحيد . يعنى : تا نور معرفت ذات و صفاى الهى ، در دل كسى جا نكند ، دل او به نور حلم منوّر نمىشود . چه هر گاه عظمت و جبروت ذات واجب الوجود و كيفيّت صفات او به كسى ، في الجملة ظاهر شد و راه به ضعف و ناتوانى خود برد ، البتّه قوّت غضبش ضعيف مىشود و رعونت نفس را از سر مىنهد و ملازم حلم و وقار مىشود .
و الحلم يدور على خمسة أوجه : أن يكون عزيزا فيذلّ ، او يكون صادقا فيتّهم ، او يدعو إلى الحقّ فيستخفّ به ، او أن يؤذى بلا جرم ، او ان يطالب بالحقّ فيخالفوه فيه ، فان أتيت كلَّا منها حقّه فقد أصبت .
مىفرمايد كه : پنج موضع است كه حلم در آن مواضع ، بسيار به موقع است و اعمال حلم در آن مواضع ، بسيار دشوار است :
يكى آن كه - با وجود كمالات و استحقاق عزّت ، از مردم ذلَّت كشد و خوارى بيند .
دوم آن كه - در امرى صادق و راستگو باشد و ديگران تكذيبش كنند و متّهمش دارند .
سوم آن كه - مردم را به حقّ دعوت كند و ايشان گوش به سخنش نكنند و در مقام خفّت و آزار او باشند .
چهارم آن كه - اذيّت و آزار از مردم بيند با عدم جرم و تقصير .
پنجم آن كه - مردمان را به حقّ خواند و به ترك باطل ترغيب كند ، ايشان اطاعت
مصباح الشريعة ومفتاح الحقيقة ( فارسي ) — صفحة 354
مساهمون: المنسوب للإمام الصادق ( ع )
ص٣٥٤