ان تفقر نفسك و تغني غيرك ! ؟ ) * پس به تحقيق كه در اين مقام فرموده است حضرت امير المؤمنين عليه السّلام : هر چه تو پيش فرستادى ، مثل إحسان به مستحقّين و مواسات به مؤمنين ، پس او مال تو است و از براى تو مضبوط است و در آخرت دستگير تو خواهد شد . و هر چه گذاشتى و ضبط كردى و بعد از تو مىماند ، مال وارث است . و آن چه روز بروز خرج مىكنى و معاش به او مىگذرانى و از او منتفع مىشوى ، مظنّهء فريب شيطان و مورد اغواى آن ديو لعين است . چنان كن كه گول او نخورى و راه فريب او به خود ندهى و در راههاى بد صرف نكنى ، چه بسيار باشد كه سعى كنى از براى تحصيل دنيا و به زحمت بسيار و رياضت بىشمار ، به دست آرى و جمع كنى و به فقر و فلاكت و عسرت و زحمت بگذرانى و ديگران به آن مال غنى شوند و فراغت كنند و از براى تو غير حسرت ، فايدهاى نباشد . و مصداق : « البخيل عيشه عيش الفقراء ، و حسابه حساب الاغنياء » ، گردى .
حاصل آن كه : صفت جود از جملهء صفات جليله و نعوت حميده است و از جملهء اخلاق الهى است و جود و سخاوت و مروّت و فتوّت و سماحت ، از روى لغت يك معنى دارد . امّا ذات حقّ جلّ و علا به جود موصوف مىشود و به لفظ مروّت و فتوّت موصوف نمىشود و سماحت در بعضى ادعيهء مأثوره آمده است . و در ميان اين ألفاظ با اشتمال همه به معنى واحد ، فرقى لطيف هست و آن چنان است كه مبدأ جود از عين رحمت است كه به تأثير علم عطائى ، ظاهر مىشود . و مبدأ سخاوت و سماحت و مروّت و فتوّت از عين شفقت كه اثر علم كسى است ، بروز مىنمايد ، و نور عقل بر هر دو فائض و نظر لطف در هر دو مؤثّر . امّا به حكم آن كه تعلَّق آن به روح است و تعلَّق اين نفس ، در اوّل ، شيطان و هوا را مدخل نباشد ، چنان كه در ثانى دخل هست . و ليكن در صفتهاى ديگر هر دو را غلبه قوى باشد و تزوير و ريا و تكلَّف و عجب در باطن مردم پديد آرند . و جادّهء سداد و منهج صواب انحراف پذيرد و وقت باشد كه از اين سبب كه گفتيم نقطهء جود از نقطهء اعتدال تجاوز كند و در طلب رسم و عادت ، به تبذير و اسراف كشد و از آن طايفه
مصباح الشريعة ومفتاح الحقيقة ( فارسي ) — صفحة 337
مساهمون: المنسوب للإمام الصادق ( ع )
ص٣٣٧