پس هر گاه دانستى كه ريا به چه مرتبه معيوب است و مرائى به چه مرتبه مغبون است ، پس بايد در هنگام بندگى و عبادت ، نظر كنى كه ، كه را بندگى مىكنى ؟ و كه را مىخوانى ؟ و از كه اميد إحسان دارى ؟ و از كه مىترسى ؟ غرض آن كه : بايد در وقت عمل ، ملحوظ و منظور ، غير معبود نباشد و غير او به خاطر نگذرد ، تا در خواندن : * ( إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ ) * ( حمد - 5 ) ، و مانند اين ، منافق و دروغگو نباشى .
و اعلم انّك لا تقدر على اخفاء شيء من باطنك عليك ، و تصير مخدوعا بنفسك .
مىفرمايد كه : چون تو قدرت ندارى كه از خود زايل كنى و پوشيده دارى چيزى را كه ظاهر مىشود از باطن تو ، از مخاطرات شيطانى و تخيّلات نفسانى ، از فريب نفس امّاره خلاصى ندارى و گول از او مىخورى ، گمانت اين است كه گول خدا هم مىتوانى زد و فريب او مىتوانى داد ، نه اين چنين است . بلكه حضرت او ، عزّ اسمه ، به كلّ ذرّات عالم و هر چه در سينهء كسى خطور مىكند ، عالم و دانا است .
پس اين ريا كه مىكنى و خدعه به خدا مىكنى ، خدعه به خود كردهاى و فريب خود دادهاى ، نه او .
قال الله عزّ و جلّ : * ( يُخادِعُونَ الله وَالَّذِينَ آمَنُوا ، وَما يَخْدَعُونَ إِلَّا أَنْفُسَهُمْ وَما يَشْعُرُونَ . ) * ( بقره - 9 ) ) * چنان كه خداوند عالم در قرآن مجيد فرموده كه : خدعه مىكنند منافقان با خداى و با مؤمنان ، و فريب ايشان مىدهند و نمىدانند كه خدعه نمىكنند مگر به خود ، گول نمىزنند مگر به خود . مرائى هم چنان كه گذشت ، در حكم منافق است ، پس او هم در عموم آيه داخل است .
و اكثر ما يقع الرّياء في البصر ، و الاكل ، و الكلام ، و المشي ، و المجالسة ، و اللَّباس ، و الضّحك ، و الصّلاة ، و الحجّ ، و الجهاد ، و قراءة القرءان ، و سائر
مصباح الشريعة ومفتاح الحقيقة ( فارسي ) — صفحة 317
مساهمون: المنسوب للإمام الصادق ( ع )
ص٣١٧