آتنىها بهخوبى مىدانستند ، با وجود پيروزى ماراتن ، از حملهء كينهجويانهء پارسيان در امان نخواهند ماند و بنابراين عملا خود را براى پايدارى آماده كردند ، آنها از درنگ ده ساله بهره بردند و پيش از هرچيز به ساختن ناوگانى نيرومند همت گماشتند . دويست كشتى جنگى با ملوان آماده كردند . پس از نبرد ماراتن در مدت ده سال روابط بيشتر دولتهاى شهرى يونان به دگرگونى گرائيد ، همه براى جنگ با پارسيان آماده و برآن شدند با پيوستگى عليه دشمن مشتركشان وارد كارزار شوند .
پس از آمادگى كامل در بهار سال 480 ق . م . خشايار شاه در رأس ارتش عظيمى تعرض به يونان را آغاز كرد . همه ساتراپها از هند تا مصر براى شركت در اين جنگ نيرو فرستادند هردوت شرح مفصلى درباره چگونگى اين ارتش كه از قبايل گوناگون تشكيل شده بود ، دربارهء لباس رزمندگان مسلح ، دربارهء نام فرماندهان يكانها و غيره نوشته است .
بنابر آنچه كه او نوشته ، ارتش خشايار شاه شامل 5 / 1 ميليون پياده ، 80 هزار اسبسوار و 20 هزار شترسوار و همچنين نيروهاى امدادى ديگر ، جمعا 220 / 283 / 5 نفر بوده است . همهء تاريخنگاران امروزى اين ارقام را گزافگويانه مىانگارند و بنا به عقيدهء اينها جمع كل ارتش خشايار شاه هنگام حمله به يونان بيشتر از صد هزار نفر نبوده است ، اما با وجود اينچنين ارتشى در آنزمان براستى عظيم بوده است . ناوگان پارسيان را در اين عمليات 1207 كشتى برآورد كردهاند .
نيروهاى متحد يونان ، فسالىهاى ثروتمند را كه پيشينهء دوستى و همكارى با پارسها داشتند ، كنار گذاشتند . اينها برآن شدند در گذرگاه تنگ كوهستانىاى به نام تنگهء ترموپيل پايدارى كنند . اسپارت فقط 300 تن رزمنده كه فرماندهء آنها پادشاه اسپارت ، لئونيد بود ، به صحنه كارزار فرستاد . شمارهء يونانيانى كه از تنگهء ترموپيل دفاع مىكردند رويهم رفته 6500 تن بودند . اينان با استوارى به مدت سه شبانروز در برابر حملات دشمن از روبرو پايدارى و آن را وادار به عقبنشينى كردند . اما پارسها با راهنمائى يكى از خائنان يونانى از وجود راههاى احاطهاى در جبهه آگاهى يافتند . لئونيد كه فرمانده رزمندگان يونانى بود به نيروهاى عمده فرمان عقبنشينى داد و خودش با 300 تن اسپارتى جلو دشمن ماند تا عقبنشينى نيروهاى اصلى يونانيان را بهپوشاند . اينها مردانه در جلو دشمن جنگيدند و همه كشته شدند .
پارسها وارد مركز يونان گرديدند . يونانيان ناگزير بئوتيا را كه ساكنانش هواخواه پارسيان بودند ، رها كردند . پس از آن دفاع آتن در برابر ارتش عظيم پارسى غيرممكن گرديد و شهر آتن هم تخليه شد . كليه مردان آماده به جنگ با ارتش يونان عقب نشستند ، و بقيهء مردم شهر را تخليه كردند و به جزاير مجاور يعنى سالامين و اگينو پناه بردند .
تاريخ ايران از زمان باستان تا امروز ( فارسي ) — صفحة 99
مساهمون: ا . آ . گرانتوسكى
ص٩٩