در سده ششم ق . م . نقش پيشرو را در پيشرفت روابط فرهنگى و اقتصادى مناطق يونان ، نه مردم شبهجزيره بالكان بلكه يونانيهاى ساكن كنارههاى ايونى كه جزو مستعمرات دولت هخامنشى در آسياى صغير بودند ، ايفا مىكردند . اين مستعمرات زمينهائى حاصلخيز و صنايعى پيشرفته داشتند ، بيگمان اين سرزمينها بازار دادوستد مناسبى در قلمرو پهناور هخامنشيان بهشمار مىآمدند . شاهان پارس پس از تصرف آسياى صغير از عناصر مستبد آن منطقه پشتيبانى كردند و كوشش داشتند رهبرى دموكراتيك حكومتهاى خودمختار آن نواحى را از ميان ببرند .
در سال 500 ق . م . در ميلت خيزشى عليه حكومت پارسيان آغاز گرديد . بسيارى از يونانيان شهرهاى آسياى صغير به اين قيام پيوستند و در همهجا حكمرانان مستبد را سرنگون كردند . رهبر قيام به نام اريستاگو به سال 499 ق . م . از دولتهاى قارهاى يونان كمك خواست . اما اسپارتىها كمك به او را تقريبا رد كردند و با تأخير نيروى ناچيزى برايش فرستادند ، فقط آنتىها و ارتريتز ( از جزيره وبئى ؟ ؟ ؟ ) ، تعداد قابلملاحظهاى كشتى براى كمك به قيامكنندگان گسيل داشتند . خيزندگان به سوى مركز ساتراپ ليدى يعنى سارد تاختند ، شهر را تصرف كردند و سوزاندند . استاندار به نام آرتافن با پادگانش به اكروپل پناه برد و يونانيان نتوانستند اين محل را تصرف كنند . پارسها در تابستان 498 ق . م . لشكريانى جمعوجور كردند و يونانيان را در نزديك افس شكست دادند . پس از اين رويداد آتنىها و ارريتزها از آنجا گريختند و يونانيان ساكن آسياى صغير را به حال خود رها كردند . در بهار 494 ق . م . پارسها از راه دريا و خشكى ميلت را كه تكيهگاه مهم شورشيان بود محاصره كردند . شهر به تصرف آنها درآمد و بهدست پارسها بهكلى ويران گرديد ، ساكنان اين شهر را به بردگى بردند . به سال 493 ق . م . در همهجا قيام سركوب شد . كنارههاى ايونى از يونانيان تخليه گرديد ، اينها به كنارههاى شبهجزيره بالكان بهويژه آتن و اسپارت رو آوردند .
داريوش پس از سركوبى قيام در ميلت ، در صدد برآمد طرحى تهيه كند تا به خاك اصلى يونان لشكر بهكشد ، او مىپنداشت تا ما دامى كه يونانيان ساكن شبه جزيره بالكان داراى استقلال باشند ، چيرگى پارسها بر كنارههاى آسياى صغير ناپايدار خواهد ماند . در اين هنگام سرزمين يونان شامل شهرهاى خودمختار بسيارى با رژيمهاى سياسى جورواجور بود كه سرانشان پيوسته با يكديگر در حال ستيز بودند . بهنظر مىرسيد كه استيلاى پارسيان ، با داشتن نيروى مسلح عظيم و بهترين ناوگان جنگى ، بر اين شهرها دشوارى چندانى نخواهد داشت .
به سال 492 ق . م . لشكريان پارس تعرض را آغاز و به مقدونيه و تراس وارد
تاريخ ايران از زمان باستان تا امروز ( فارسي ) — صفحة 96
مساهمون: ا . آ . گرانتوسكى
ص٩٦