جمله نيروهاى خيراند كه اهورا مزدا و ارواح مقدس سپنتا مينو آنها را رهبرى مىكنند ، رهبر نيروهاى شر انگره مينو ( اهريمن ) است اين گونه هميشه اين دو نيرو در برابر هم قرار مىگيرند و با يكديگر در حال نبردند .
هرچيزيكه در اين جهان انگيزهء ، صلح ، آرامش ، كامكارى ، داد ، نيكوئى ، فراوانى و غيره است آن را عامل خير آفريده ؛ در برابر آن عامل شر روانان ناپاك ، مرگ ، زمستان ، گرماى جهنمى ، تنگدستى ، بينوائى ، حيوانات زيانبخش و غيره را خلق كرده است .
آفريدههاى جهان مثلا انسان داراى روحى دو رويه مىباشند . و مىتوانند به سوى خير يا شر بگرايند . اين گونه ، گزينش خير يا شر به عهدهء انسان مىباشد ، او آزاد است در پيكار خير و شر جانب اين يا آن را بگيرد . اما پس از ارائهء دين راستين بهوسيلهء زرتشت ، پيروان اين دين خواهند توانست سرانجام عامل خير را به پيروزى رسانند - چيرگى خير بر شر ايدآل روند جهان است .
برندهترين سلاح انسان در پيكار با شر ، كه باعث نجات او در آخرت هم خواهد شد ، « پندار نيك » ، « گفتار نيك » ، « كردار نيك » است . دين زرتشت به نعمتهاى مادى زياد اهميت مىدهد - در گاتها بهويژه روى پرورش دامها و گسترش چراگاهها ، در خرده اوستا روى كشاورزى و آبيارى فراوان تكيه مىكند . قربانى و دعاخوانى در اوائل رواج دين زرتشتى نقش مهمى را در زندگى ايفا نمىكردند . زرتشت بسيارى از سنتهاى آريائيهاى كهن ازجمله قربانى كردن دستهجمعى دامها را لغو كرد . اما تشريفات ستايش آتش همانگونه در دين زرتشت باقيماند . آريائيها از زمانهاى كهن آتش را مىستودند ، اما در آئين زرتشت آتش به عنوان نشانه مهر و داد ( آرتا ) شناسانده شده است .
پس از زرتشت پيروانش بسيارى از سنتهاى خشك پيش از پيدايش پيامبر را با تعصب دنبال كردند و به باورهاى كهن و پسافتادهء آريائىها گرايش يافتند ؛ دوباره به پرستش خدايان قديمى ( به استثناى دائيو ) از قبيل ميترا ، آناهيتا و غيره پرداختند . قسمتى از سرودهائيكه مضمون آنها ستايش از اين خدايان است در اوستا وارد شد ، در اينجا به گونهء جعلى اين ادعيه را به پيامبر نسبت دادهاند . مضمون اينگونه ستايشها حتى در گاتهاى قديمى نيز وجود دارد .
زرتشتىگرى به اين شكل در باختر ايران رواج يافت و اين گونه ايمان به دواليسم و كيش آتش در اين ناحيه معمول گرديد . اوستا به عنوان كتاب مذهبى پارسها - مديها درآمد و در اختيار كاهنان اين قوم قرار گرفت ، قسمتى از زبان اوستا به وسيله اين كاهنان حفظ شد و در زمان ساسانيان مدون گرديد .
مزدائيسم هنگام تشكيل حكومتهاى قبايل آريائى پيشرفت كرد ، اين آئين كه با
تاريخ ايران از زمان باستان تا امروز ( فارسي ) — صفحة 65
مساهمون: ا . آ . گرانتوسكى
ص٦٥