آشوريان مواجه شد اما ايلاميها از عشاير خالدئى كه در جنوب بين النهرين مىزيستند پشتيبانى كردند و اين خود انگيزه نيرو گرفتن بابليها كه به ناتوانى گرائيده بودند ، گرديد .
به سال 814 ق . م . آشوريها با بابليها جنگيدند و در را كه سر راه ايلام بود به تصرف درآوردند . قبل از شرح اين رويداد لازم به يادآورى است كه در مرز ايلام ايالت پارساماش يا پارسوماش قرار داشت . ساكنان اين ايالت به نظر مىرسد وابسته به مردم پارساوا باشند كه يكى از « كشورهاى » شمال باخترى ايران بهشمار مىرفت ، اينان از نژاد قديمى عشاير پارسى بودند بعدها به نام پارسا ناميده شدند و يونانيان آنها را « پرسى » يا « پرسيا » نام نهادند . ساكنان عشيرهاى جنوب ايلام اين نام را به خود گرفتند و همينها بودند كه بعدها شاهنشاهى هخامنشيان را بنيان نهادند .
پادشاه ايلام به نام خومپانوكاش ( 717 - 742 ) به سال 720 ق . م . آشوريها را نزديك در شكست داد و در بابل تا پيش از 710 ق . م . پادشاه خالدئى كه با ايلام متحد بود حكومت داشت . بنابراين موقعيت اين متحدين در زاگرس نيرومند شد . شوتروك - ناخونت دوم ( 699 - 717 ) ضمن اعلاميهايكه متن ايلامى آن بهدست آمده خبر داده است ، متصرفات او تا مناطق دوال گسترده شده و فرمانروائى اليپ واقع در شمال لرستان كه سابقا از متحدين آشور بوده با پشتيبانى ايلام به آشور حمله كرده است .
در اين ميان بابل نسبت به آشور وضع تعرضى به خود گرفت ، اما به سال 694 پادشاه سناخريب با ناوگانى كه در آنها ناوىهاى فنيقى و يونانى خدمت مىكردند كنارههاى ايلام را به باد تاراج گرفت . در برابر اين اقدام ايلاميها وارد بابل شدند . پسر سناخريب را كه قبلا پادشاه اعلام شده بود اسير كردند و او را كشتند ، پس از آن دوباره آشوريها پيروز شدند . اما پادشاه ايلام خومپانيمنا ( 688 - 692 ) به تعرض پرداخت ، مخالفان آشوريها از قبيل اليپها ، آنشانها ، پارسها با او متحد شدند . نزديك خالول ( كنار سامرهء امروزى ) در كنار رود دجله جنگ بزرگى ميان آنها درگرفت ؛ اما هيچيك از دو سو پيروزى بهدست نياوردند . ديرى نپائيد در ايلام شورش درگرفت و بابل در برابر آشور تنها ماند ، بنابراين به وسيله سناخريب تصرف و ويران شد .
در آغاز سدهء هفتم ق . م . در ايلام آشفتگى سختى پديد آمد ، گاهگاهى در كشور ، دو يا چند پادشاه كه همه وابسته به خانوادهء سلطنتى بودند به اين كشور فرمان مىراندند .
چند ايالت از اطاعت مستقيم دولت ايلام سرپيچيدند . آنشان كه در قرن هشتم ق . م .
جزو تابعان ايلام درآمده بود ضمن جنگ خالول ، از آن جدا شد ، اگرچه مانند ايالت پرس در چارچوب دولت ايلام باقى ماند . رهبر پارسها آنوقت ظاهرا آخمن بنيانگذار دودمان نامدار هخامنشيان بود . پسرش چيش پيش ( در سالهاى 645 - 675 ) عنوان
تاريخ ايران از زمان باستان تا امروز ( فارسي ) — صفحة 60
مساهمون: ا . آ . گرانتوسكى
ص٦٠