و بيكارى حكمفرما بود .
بهموجب مدارك ايران ضمن سال 1960 / 61 در سرتاسر ايران 9500 كارگاه و مؤسسه كوچك صنعتى وجود داشت كه در آنها 5 / 136 هزار كارگر كار مىكردند . بيش از نيمى از اين كارگاهها موتورى نبودند . در سرتاسر كشور قريب 100 كارخانه وجود داشت كه حداكثر كارگران بعضى از آنها به 200 نفر نمىرسيد ، رويهمرفته 55 هزار نفر كارگر در اين كارخانهها كار مىكردند . در ميان اين كارخانهها رشتههاى گوناگون صنعتى ، پيشرفتهتر از همه كارخانههاى پارچهبافى ، قندسازى و سيمانسازى بودند . توليدات كارخانههاى پارچهبافى نخى و قندسازى كمتر از نصف ، و كارخانههاى پارچهبافى پشمى در حدود 3 / 1 نيازمنديهاى داخلى كشور را تأمين مىكردند .
در ايران توليد صنايع دستى بهويژه ، قالىبافى ، صنايع نقرهسازى و مسكارى و مصنوعات فلزى ديگر ، نجارى ، آهنگرى ، نقاشى ، سفالكارى و رشتههاى صنايع دستى ديگر ، نسبتا رواج داشت .
عليرغم وجود ذخائر معدنى فراوان در ايران ، پيشرفت صنايع استخراج معادن بسيار كند بود ، البته بايد استخراج نفت را كه در تصرف انحصارهاى خارجى يعنى كنسرسيوم نفت قرار داشت ، از اين قاعده مستثنى شمرد .
رقابت واردكنندگان مقادير سرسامآور كالاهاى خارجى به ايران ، بهويژه كالاهائى كه در ايران توليد مىشد ( مثلا پارچه ) ، سخت روى صنايع داخلى ايران اثر گذاشت و آنها را در حال عقبماندگى نگهداشت . بسيارى از كارخانههاى پارچهبافى ، چرمسازى و غيره يا تعطيل شدند يا ناگزير از ميزان كار خود كاستند .
به شمارهء شركتهاى ورشكسته ايران افزوده شد . برخى از شركتها ناگزير سرمايه - هاى خود را به بانكهاى خارج منتقل كردند . روزنامه « ارادهء آسيا » چاپ تهران در آغاز 1961 يادآورى كرد كه سپردههاى چهرههاى متنفذ در بانكهاى خارج از بودجهء ساليانهء كشور فزونى گرفته است . اين روزنامه نوشت : « اگر اين پولهائيكه به ارز تبديل و به بانك - هاى خارجى منتقل شدهاند ، دوباره به ايران برگردند ، آنوقت مردم ايران از گرفتن وامهاى خارجى بىنياز خواهند شد و فقر و بينوائى از ميان خواهد رفت » .
اسناديكه از سرشمارى عمومى در سرتاسر كشور ضمن نوامبر 1956 به دست آمده نشان مىدهد كه 70 % تمام جمعيت در روستاها زندگى مىكنند ، 3 / 56 % به كار كشاورزى سرگرمند . اما اين رشته اصلى اقتصاد ايران در حالت سقوط است . محصولات عمده كشاورزى در سالهاى اخير افزايش نيافته و حتى كمتر شده است .
باوجوداينكه اقتصاد ايران بر مبناى كشاورزى قرار داشت ، محصولات كشاورزى اين
تاريخ ايران از زمان باستان تا امروز ( فارسي ) — صفحة 564
مساهمون: ا . آ . گرانتوسكى
ص٥٦٤