مدارك رسمى ايران ، بهاى محصولات كشاورزى بهطور متوسط ساليانه 2 / 4 % ، درعينحال ارزش هزينه زندگى ساليانه به 3 / 8 % افزايش يافت ، اما مقدار اسكناس در گردش به 3 / 15 % رسيد . تقريبا 95 % مردم اين مناطق كاملا بىسواد بودند . در سال تحصيلى 1957 / 58 در تمام كشور فقط 538 دبستان روستائى وجود داشت كه در آنها 634 دختر و 22691 پسر درس مىخواندند .
روزنامه اطلاعات ضمن سرمقاله 26 دسامبر 1963 درباره وضع دهقانان جنوب ايران به شرح زير توضيح داد : « هنگاميكه ما به جنوب ايران مسافرت مىكرديم ، روستائى را ديديم كه همه ساكنان آن كور بودند ، در روستاى ديگرى مردمش از گرسنگى و برهنگى رنج مىبردند . هنگام مسافرت به يكى از جزاير كه شماره ساكنان آن ده هزار نفر بود ، سر زديم ، در اين جزيره حمام ، مستراح ، پزشك و ماما اصلا وجود نداشت . ساكنان اين جزيره از آب باران كه در آبانبار موجود بود براى رفع نيازمنديهايشان بهره مىبردند ، ضمنا از اين آبانبارها حيوانات هم آب مىنوشيدند . در فصل گردآورى محصول خرما ، غذاى ساكنان آميختهاى از خرما و آرد هسته خرما بود . ساكنان اصلا معنى دارو را نمىدانستند » .
دهقانان گرسنگىزده ، در بند رباخواران كه بيشترشان از مالكان بهشمار مىآمدند ، گرفتار بودند . بيداد و زور مالكان نسبت به دهقان بيداد مىكرد . روزنامهء « صداى مردم » چاپ تهران در 16 مارس 1961 نوشت : « دهقانان ما هنوز بهحال اسارت زندگى مىكنند .
روستاهاى ما درست در شرايط قرون وسطائى قرار گرفتهاند » . هرسال دهها هزار از دهقانان ورشكسته ، بىنوا در تلاش بهمنظور رهائى از بينوائى ، گرسنگى و بيداد مالكان ، روستا - هاى خود را ترك و به شهرها گريختند . مجله تهران مصور چاپ تهران در تاريخ 10 فوريه 1961 نوشت : « هرسال بيش از 70 هزار تن دهقان بينوا و ورشكسته از مناطق گوناگون كشور وارد تهران مىشوند . اما اينها در تهران و شهرهاى ديگر كار گيرشان نمىآيد . صدها هزار بينوا ، بيغولههاى جنوب تهران را پر كردهاند » . شماره بيكاران هرسال بگونه سرسام - آورى افزايش مىيافت ، اين بيكاران شامل هزاران كارگر اخراجى بهوسيله كنسرسيوم نفت ، كارگران كارخانههاى ورشكسته پارچهبافى و كارگاههاى ديگر كه در اثر رقابت كالاهاى خارجى به اين روز افتاده بودند ، پيشهوران ورشكسته و دهقانان فرارى روستاها و غيره بودند .
شماره بيكاران آن اندازه افزايش يافت كه كميته شكايات مجلس ، ضمن اخباريكه ضمن 17 فوريه 1964 در « مجلهء تهران مصور » چاپ تهران انتشار داد ، اعلام داشت ، تنها مسئله پيچيدهء كشور « بيكارى » است . بسيارى از ايرانيان براى جستجوى كار به كشورهاى همسايه
تاريخ ايران از زمان باستان تا امروز ( فارسي ) — صفحة 567
مساهمون: ا . آ . گرانتوسكى
ص٥٦٧