بينالمللى و بهرهبردارى از نفت ايران توافق كردند . كنسرسيوم موافقت كرد 400 ميليون دلار بابت جبران خسارت از دست دادن حق امتياز به شركت سابق نفت انگليس - ايران پرداخت شود . طرز تقسيم نفت ميان انحصارهاى گوناگون عضو كنسرسيوم به شرح زير بود : پنج شركت امريكائى - « استاندارد ايلآف نيوجرسى » ، « استاندارد ايلآف كاليفرنيا » ، « تكزاس ايل كمپانى » ، « سوكونى واكوم ايل كمپانى » و « گالف ايل كمپانى » - رويهمرفته 40 % سهام ( هريك 8 % ) ، كمپانى نفت ايران و انگليس سابق 40 % سهام ، 14 % سهام به تراست نفتى انگليسى - هلندى « رويال - دچ - شل » و 6 % به كمپانى نفتى « فرانس دوپترل » .
از روش تقسيم سهام بين كمپانيهاى عضو كنسرسيوم بينالمللى نفت چنين برمىآمد كه سرمايههاى انحصارى انگليسى موضع خود را در زمينه بهرهكشى از نفت ايران از دست داده و جاى خود را به سرمايههاى نيرومندتر و ددمنشتر يعنى انحصارات نفتى امريكا واگذار كردهاند .
پس از تشكيل كنسرسيوم ، نمايندگان اين سازمان بيدرنگ درباره بهرهبردارى از نفت جنوب ايران با دولت زاهدى وارد مذاكره شدند . بهمنظور گمراه كردن افكار عمومى ايران كه سخت پاىبند اجراى قانون ملى شدن بودند ، در آغاز اعلام شد ، كه فقط درباره فروش نفت مذاكره انجام مىگيرد اما عملا انحصارات نفتى امپرياليستى نهتنها فروش ، بلكه بهرهبردارى و توليد نفت را هم به دست گرفتند .
مردم ايران از شنيدن اخبار مذاكرات دولت با كنسرسيوم سخت به خشم فرورفتند .
بسيارى از روزنامههاى ايران يادآورى كردند كه شرايط واگذارى نفت به كنسرسيوم بينالمللى با منافع ملى كشور كاملا منافات دارد و قانون ملى كردن صنايع نفت را بهكلى نقض مىكند .
براى ايجاد هراس در ميان مردم ايران و اينكه جرأت اعتراض تودهاى عليه اين سياست را نداشته و مجلس را زير فشار قرار ندهند ( چون بايستى موافقتنامه ايران و كنسرسيوم را تصويب مىكرد ) ، دولت زاهدى در پايان اوت 1954 به ترور دستهجمعى عناصر ميهندوست مخالف دولت دست يازيد . بسيارى از افسران ارتش و پليس كه داراى پندارى پيشرفته بودند و حتى عدهاى از غيرنظاميان را بازداشت كرد . گروهى از معلمان به اتهام آماده شدن براى اعتصاب همگانى ، بهمنظور وادار كردن مجلس به رد موافقتنامه نفت ، دستگير شدند . در 7 سپتامبر 1954 - 12 تن به اتهام پيكار بهخاطر به دست آوردن آزاديهاى دموكراتيك و استقلال ملى ايران محكوم به اعدام شدند .
پس از اين اقدامها در 19 سپتامبر 1954 ، على امينى وزير دارائى دولت زاهدى ، متن موافقتنامه ايران با كنسرسيوم بينالمللى نفت را امضاء كرد . اين موافقتنامه عملا
تاريخ ايران از زمان باستان تا امروز ( فارسي ) — صفحة 551
مساهمون: ا . آ . گرانتوسكى
ص٥٥١