تاريخ ايران از زمان باستان تا امروز ( فارسي ) — صفحة 554

مساهمون: ا . آ . گرانتوسكى

ص٥٥٤

طبق برآورد كارشناس نفتى امريكائى به نام ا . كنور هر تن نفت خام كه از ايران استخراج مىشد 56 / 12 دلار براى كمپانىها سود داشت درصورتيكه اصل بهاى آن 5 / 1 دلار بود . كمپانىهاى نفتى نه‌تنها از راه استخراج بلكه از راه حمل‌ونقل ، تصفيه و فروش نفت ايران سود فراوانى مىبردند . به گواهى نشريهء « فايننشال تيمس » لندن ، در پايان 1962 سودى كه كنسرسيوم از ايران برد بارها بيشتر از سودهائى بود كه كمپانىهاى نفت ديگر از كشورهاى همسايهء آن مىبردند . در جريان يك دورهء 5 ساله ( از 1956 تا 1960 ) سود خالص كمپانىهاى نفت در عراق 62 % ، در عربستان سعودى 61 % و در ايران 71 % مبلغ كل سرمايه‌گذارى آنها بوده است . كنسرسيوم بين‌المللى نفت ، از پالايشگاه نفت آبادان فقط كمى از بيش از نصف گنجايشش كه 25 ميليون تن در سال بود ، بهره‌بردارى مىكرد . اگر در سال 1950 كمپانى نفت انگليس سابق ساليانه در حدود 25 ميليون تن نفت در پالايشگاه آبادان تصفيه مىكرد ، كنسرسيوم در همين پالايشگاه در سالهاى 1957 - 1961 فقط 15 ميليون تن در سال براى تصفيه مىسپرد اين كنسرسيوم ترجيح مىداد نفت خام را از ايران صادر كند ، اگرچه اين موضوع از لحاظ مالى و افزايش بيكارى كاملا به زيان ايران تمام مىشد . در حدود هزاران كارگر از پالايشگاه نفت آبادان به‌وسيله كنسرسيوم اخراج شدند . با وجود افزايش استخراج نفت از چاههاى نفت كنسرسيوم جمع كل كارگران و كارمندان كه در تأسيسات كنسرسيوم سرگرم كار بودند به 40 هزار تن كاهش يافت . در پايان 1963 مجله « تهران مصور » چاپ تهران خبر داد كه به‌موجب اعلام يكى از نمايندگان بلندپايهء ايران در كنسرسيوم به نام رحمت قوامى ، در جريان 4 سال اخير ، كنسرسيوم 15 هزار تن كارگر ايرانى را از تأسيسات نفتى اخراج كرده و در نتيجه اين كار سود ساليانه‌اش 20 ميليون ليره استرلينگ افزايش يافته است . درعين‌حال شماره پرسنل كارشناسان و تكنيسين‌ها كه در منطقه فعاليت كنسرسيوم امرونهى مىكردند و در ميان آنها امريكائيان نقش مهمى را به‌عهده داشتند ، در سال 1959 به 600 تن رسيد ، اين تعداد دوبرابر كارشناسان خارجى مشغول كار در زمان شركت سابق نفت انگليس بود . مطبوعات ايران در آن زمان خبر دادند كه در آغاز 1962 در تأسيسات كنسرسيوم 900 كارشناس خارجى كار مىكردند . درعين‌حال 40 كارشناس ايرانى از پالايشگاه آبادان اخراج و به‌جاى آنها خارجيان به كار گرفته شدند . در تأسيسات كنسرسيوم كارگران و مستخدمان ايرانى مانند پيش مورد تبعيض قرار گرفتند ، ميزان كارمزد آنها بارها كمتر از خارجيانى بود كه همان كار را انجام مىدادند .