بازداشت گرديدند . سازمانها و روزنامههاى پيشرفته تعطيل شدند . حزب توده ايران به ويژه سخت مورد پيگرد بيرحمانه قرار گرفت .
مصدق و همرزمان نزديكش را به دادگاه نظامى كشاندند . اما اين دادگاه حكم مرگ دكتر مصدق را صادر نكرد ، چون او در ميان تودههاى وسيع مردم ايران از محبوبيت فراوانى برخوردار بود و همهء ايرانيان مصدق را بهعنوان مدافع منافع ملى كشورشان مىشناختند . بعدها وزير امور خارجه دولت مصدق يعنى حسين فاطمى به مرگ محكوم گرديد .
ژنرال زاهدى در دولت پس از كودتا نهتنها نخستوزير بود بلكه مقامهاى مهم كابينه از قبيل وزارت دفاع ملى ، وزارت كشور و وزارت پست و تلگراف را زير نظر خودش قرار داد . باقى مقامهاى وزارت را ژنرالها ، رجال امريكائىخواه و هواخواهان شاه اشغال كردند .
لازم بيادآوريست ، از جمعبندى پيكارهائيكه بهمنظور ملى شدن نفت در ايران انجام گرفت و مصدق را به قدرت رساند ، مىتوان نتيجه گرفت كه اين دوره فصل مهمى را در تاريخ نوين ايران گشوده است . رويدادهاى اين زمان نشان دادند كه مردم مىتواندند پيكارهاى ضد انحصارهاى امپرياليستى را با موفقيت انجام دهند و دولتى را سر كار آورند كه استقلال ملى و آزادى از قيد ستم امپرياليستى را برايشان تأمين كند .
بزرگترين خدمت مصدق و دولتش كه منعكسكنندهء منافع بورژوازى بشمار مىآمد ، دفاع از منافع ملى ايران در زمينهء مسئله نفت و پيكار عليه بيگانگان بهويژه عليه امپريا - ليستهاى انگليسى بهمنظور ملى كردن صنايع نفت بود . دولت مصدق قانون ملى شدن نفت را به مرحله اجرا درآورد و از سازش با انحصارگران نفتى انگليسى و امريكائى در اين زمينه روى برتافت ؛ در جواب تحريكات و دسائس امپرياليستها ، او روابط سياسى خود را با دولت انگلستان قطع كرد و نمايندگان و كارشناسان انگليسى را از ايران بيرون راند ؛ در دورهء زمامدارى او ضمن ژانويه 1952 « بانك انگليسى ايران و خاورميانه » در ايران تعطيل شد ، چون اين بانك هنگام درگيرى پيكار ايران و انگليس ، تكيهگاه مهم سياست استعمارى انگليس در ايران بشمار مىرفت . تا آن زمان هيچيك از دولتهاى ايران اين گونه قاطعانه از منافع ملى ايران در زمينه نفت ، در برابر تجاوزهاى امپرياليستها دفاع نكرده بودند . به همين انگيزه مصدق در ميان قشرهاى گسترده تودههاى پيشرفته ، و افكار عمومى مردم ايران از محبوبيت فراوانى برخوردار بود .
سياست دولت مصدق در جهت منافع بورژوازى ملى پيش مىرفت و به همين انگيزه موضع سياسى دوگانهاى را اختيار كرد . از سوئى بهعنوان نماينده بورژوازى ملى درباره
تاريخ ايران از زمان باستان تا امروز ( فارسي ) — صفحة 549
مساهمون: ا . آ . گرانتوسكى
ص٥٤٩