كوشش داشتند مواضع خود را استوارتر كنند ، قسمت مهمى از اين منطقه در اواسط قرن هشتم ق . م . جزو قلمرو اورارت بود . پس از آن « كشور » پولوادى واقع در شمال شرقى آذربايجان ايران را تصرف كردند .
به سال 714 ق . م . پس از شكست اورارت از آشور و مانا ، منطقهء واقع در جنوب شرقى كناره اروميه به مانا پيوست ( يا به آن برگردانده شد ) ، آشوريها قلمرو اورارتىها را كه نزديك اروميه بود ، در سر راهشان ، سوزاندند يا غارت و ويران كردند . اما اين مناطق بهوسيلهء اورارتىها حفظ شد و پادشاه آنها به نام آرگيشتاى دوم ( 714 - 685 ق . م . ) هم قلمرو خود را در فاصله ميان اروميه و درياى خزر گسترش داد ، اين جريان در كتيبهاى كه نزديك سراب ( سر راه تبريز - اردبيل ) از او باقيمانده ذكر شده است . معلوم نيست تا چه زمانى اورارتها در منطقهء آذربايجان شرقى تسلط داشتهاند ، اما مناطق شمال غربى تا زمان سقوطشان در پايان قرن هفتم و آغاز سده ششم ، در تصرف آنها بود . در فاصلهء ميان تبريز و ماكو چند دژ اورارتى كشف شده ، اين دژها در سده هفتم ق . م . وجود داشتهاند .
از شرح لشكركشى سال 714 ق . م . آشوريها به اين مناطق چنين برمىآيد كه در اين نقاط آبادىهاى پربركت و پيشرفتهاى با اقتصاد كشاورزى وجود داشته است . در بسيارى از اين دژها ذخيرههاى عظيم غله و شرابهاى معطر بهدست آمده كه رزمندگان آشورى اين شرابها را « مانند آب رودخانه مصرف مىكردند » . زمينهاى پهناورى از اين منطقه آبيارى مىشد . با وجود اينكه از پيش آبيارى مصنوعى در شمال غربى ايران رايج بود ، اما كارهاى آبيارى با مقياس بزرگ فقط در صورتى امكان داشت كه شرايط تمركز و بهكار بردن وسايل پيشرفته و منابع انسانى در محل موجود مىبود . اطلاعات جالبى درباره شهر اولخو ( شايد نزديك مرند كنونى باشد ) به شرح زير بهدست آمده :
كانال بزرگى وجود داشت كه به كمك سدى آب را به شهر و كاخ پادشاه اورارت مىرساند ، به وسيلهء نهرها ، قصبات سرسبز با درختان چنار سايهدار ، باغهاى پهناور و كشتزارها آبيارى مىشدند ، چراگاههاى زيبائى براى اسبان وجود داشت . ساختمانهاى زيرزمينىاى از نوع كاريز ( در مناطق ديگر ايران اين نوع شبكه آبيارى فقط از زمان هخامنشيان بهدست آمده است ) براى آبيارى بهكار مىرفت .
قلمرو اورارت به قسمتهاى جزئى تقسيم مىشد كه زير ادارهء حكومت مركزى بودند ، بيشتر اين بخشها همان « كشورهاى » كوچك پيشين بودند و همان حاكمان پيشين آنها را اداره مىكردند . در دژهاى اورارت ، اشراف اورارتى ، مقامهاى ادارى ، پادگان ، صنعت - گران و غيره مىزيستند . زمينهاى زراعتى مجاور متعلق به پادشاه بودند ، بردگان و
تاريخ ايران از زمان باستان تا امروز ( فارسي ) — صفحة 55
مساهمون: ا . آ . گرانتوسكى
ص٥٥