تاختوتاز آشوريها و اورارتىها در ايران
با نيرو گرفتن آشوريها در پايان سده دهم و آغاز سده نهم ق . م . ارتش آشور از مرزهاى شمال باخترى ايران به درون اين سرزمين نفوذ كرد و تا پايان سده هشتم كه دولت آشورى موقتا سقوط كرد اين اردوكشى ادامه يافت . به سال 880 ق . م . زامويا بهدست آشوريان افتاد و جزو يكى از ولايات تابعهء اين دولت درآمد اما آشوريها مناطق واقع در خاور را به خاك خود ملحق نهكردند ، منظور اصلىشان اين بود كه از ساكنان آنها خراج ، اسير يا غنيمت بهگيرند . هنگامى كه برخى از بخشها در برابر آشوريها پايدارى مىكردند ، دژهايشان را ويران و روستاهايشان را به آتش مىكشيدند ، با شيوههاى ددمنشانهاى ساكنان آن منطقه را مىكشند . مردم بيشتر از « كشور » ها براى آزاد ماندن خود تلاش مىكردند ، اما در اثر جنگ نابرابر يكى پس از ديگرى در مقابل يكى از نيرومندترين دولت - هاى آن زمان كه صاحب تكنيك جنگى پيشرفته و سلاحهاى قلعهكوب بود ، نابود مىشدند و بىگمان آشورىها پيروز مىگرديدند . بيشتر چنين روى مىداد كه ساكنان به محض نزديك شدن ارتش آشور ، دژهاى خود را رها كرده و در كوهها پنهان مىشدند .
در زمان سالماناسار سوم ( 859 - 824 ) آشوريها به يك رشته لشكركشى اقدام كردند : در سالهاى 859 ، 855 ، 843 ( هنگامى كه نخستين بار نام مانا ، الابريا ، پارسويا برده شده است ) ، 834 ( نخستين بار تا قلمرو ماد پيش رفتند ) ، 828 و 827 ق . م . و در دهههاى بعدى ، آنها هرچه بيشتر به سوى خاور تاختند - دو بار به مانا ، هشت بار به قلمرو ماد هجوم آوردند . اما پس از سال 806 ق . م . آنها ديگر با مانا نجنگيدند : اين كشورها ضمن جنگ با اورارتها با آشوريها متحد شدند . نامدار شدن مانا و چند « كشور » ديگر در باختر ايران بيگانگان را برانگيخت كه به آنها تجاوز كنند .
در پايان قرن نهم ق . م . دولت آشور ضمن نبرد با اورارت در سوريه ، شمال بين النهرين و ايران ناكام شد . در فاصله سالهاى بين 825 - 790 اورارتىها منطقه باختر و جنوب اروميه را تصرف كردند و در ناحيه پائين جغتو نزديك مرز مانا دژهائى ساختند ( تاش تپه نزديك مياندوآب ) . تا اواسط قرن هشتم ق . م . پادشاهان اورارت چندينبار با مانىها به نبرد پرداختند ، غنائم گرانبها و اسيران فراوان از آنها به چنگ آوردند ، قسمتى از سرزمين آنها را گرفتند ، اما بهطور كلى مانىها به فرمانبردارى آنها تن درندادند .
اورارتىها از روستاهاى جنوب اروميه به سوى پارسويا و مناطق جنوبىتر تا نواحى شمالى كرمانشاه تاختند . اين لشكركشى علاوه بر تهديد جناح خاورى آشوريها ، به منظور غارت ، گرفتن اسير و غنيمت جنگى انجام مىگرفت . اما در كنار منطقهء اروميه اورارتىها